Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu Projesi-PREYÖM

 Derlemedir!

Türk Deniz Kuvvetleri envanterindeki Type-209T1/1400 tasarımı olan 4 adet Preveze sınıfı denizaltının (TCG Preveze, TCG Sakarya, TCG 18 Mart ve TCG Anafartalar) çağın gereksinimlerine göre yenilenmesi amacıyla yürütülen en kapsamlı program Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu Projesi'dir (PREYÖM).

Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından başlatılan ve Türk donanmasının vuruş gücünü en üst seviyeye çıkarmayı hedefleyen projenin detayları şu şekildedir:

Projenin İş Birliği ve Yürütücüleri

Modernizasyon faaliyetleri, Türk savunma sanayiinin önde gelen firmalarının oluşturduğu bir iş ortaklığı tarafından yerli ve millî imkânlarla yürütülmektedir:

• STM: Tedarik sorumluluğu, platform entegrasyonu ve bazı kritik sistemlerin üretim/tasarımı.
• ASELSAN, HAVELSAN ve ASFAT: Sensör, komuta kontrol, harp ve silah sistemlerinin yerlileştirilmesi ve entegrasyonu.

Entegre Edilen Yerli ve Kritik Sistemler

Proje kapsamında denizaltılara dünyada çok az ülkenin projelendirebildiği seviyede yerli ve millî sistem yerleştirilmektedir. Tasarım aşamaları tamamlanarak montaj ve deniz kabul testleri seviyesine getirilen başlıca sistemler şunlardır:

• MÜREN Savaş Yönetim Sistemi: Denizaltıların komuta kontrol merkezi tamamen yerli MÜREN altyapısına geçirilerek platform entegrasyonu başarıyla yapılmıştır.
• Seyrüsefer ve Seyir Destek Sistemleri: Ataletsel Seyrüsefer Sistemi, CTD Probları ve modern seyir yardımcıları entegre edilmiştir.
• Platform Destek ve Güç Sistemleri: Denizaltıların operasyonel sürekliliğini artıran Statik İnverterler ve Soğutulmuş Su Sistemi gibi kritik donanımlar yenilenmiştir.

Modernizasyon Sonrası Kazanılan Yetenekler

Yarı ömür modernizasyonu (YÖM) sürecinden geçen gemiler şu stratejik avantajları elde etmektedir:

• Gelişmiş Hücum Gücü: Ağır torpidolar ve UGM-84 Sub-Harpoon gibi güdümlü mermileri çok daha uzak mesafelerden, daha etkili bir şekilde ateşleme yeteneği.
• Gelişmiş Bekâ ve İletişim: Su yüzeyine çıkmak zorunda kalmadan güvenli iletişim kurabilme kabiliyeti ve artırılmış öz savunma sistemleri.
• Yapısal Yenilenme: Yalnızca tek bir denizaltıda (ilk gemi olan TCG Preveze) kilometrelerce kablolama ve metrelerce boru devresi çekilerek platformun omurgası modern sistemlere göre baştan aşağı yenilenmiştir.

Proje Takvimi ve Mevcut Durum

Şubat 2019'da imzalanan ana sözleşmenin ardından projenin Kritik Tasarım Aşaması (KTA) başarıyla onaylanarak tasarım süreçleri tamamlanmıştır. Projenin ilk gemisi olan TCG Sakarya'nın kabul faaliyetleri ve havuz süreçlerinin ardından, takvime bağlı olarak TCG 18 Mart, TCG Anafartalar ve TCG Preveze denizaltılarının modernizasyon döngüleri arka arkaya devam etmektedir.

Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) Projesi'nin başlangıcından bugüne uzanan tarihsel takvimi ve gemilerin güncel durum dağılımı kronolojik olarak şu şekildedir:

Tarihsel Proje Kilometre Taşları

• Şubat 2019 (Sözleşme İmzası): Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile STM-ASELSAN-HAVELSAN-ASFAT İş Ortaklığı arasında 4 adet denizaltıyı kapsayan ana modernizasyon sözleşmesi imzalandı.
• 2019 - 2021 (Tasarım ve Entegrasyon): Projenin Kritik Tasarım Aşaması (KTA) başarıyla onaylandı. Eş zamanlı yürütülen MÜREN projesiyle yerli savaş yönetim sisteminin yazılımsal altyapısı hazırlandı.
• 29 Mart 2022 (İlk Millî Sistem Entegrasyonu): STM ve ortakları, projenin öncül adımı olarak ilk gemi olan TCG Preveze'ye millî savaş yönetim sistemi MÜREN-SYS entegrasyonunu başarıyla tamamladı.
• 2023 (Platform Sistem Kabulleri): TCG Preveze üzerinde STM tarafından tedarik edilen Atalet Seyir Sistemi, CTD Problar, Soğutulmuş Su Sistemi ve Statik İnverterler gibi kritik platform donanımlarının deniz kabul faaliyetleri tamamlandı.
• Askeri Gizlilik
• Askeri Gizlilik
• Askeri Gizlilik

Gemilerin Mevcut Durum Matrisi

Denizaltı Gemisi	Entegre Edilen Ana Sistemler	Güncel Operasyonel Durum (2026)
TCG Preveze (S-353)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
TCG Sakarya (S-354)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
TCG 18 Mart (S-355)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
TCG Anafartalar (S-356)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik

 

Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) Projesi'nin nihai bitiş ve tüm gemilerin teslim takvimine yönelik, yüklenici konsorsiyum (STM-ASELSAN-HAVELSAN-ASFAT) ve Savunma Sanayii Başkanlığı'nın (SSB) resmi projeksiyonları doğrultusunda şu öngörüler paylaşılabilir:

Nihai Bitiş ve Teslimat Öngörüleri

Ana sözleşme takvimi ve tersane döngü hızı (ortalama gemi başına Askeri Gizlilik havuz/modernizasyon süresi) hesaba katıldığında, projenin Askeri Gizlilik öngörülmektedir.

HAVELSAN ve iş ortaklarının ilk imza döneminde paylaştığı ana takvim ve güncel tersane işleyişine göre gemi bazlı teslimat öngörüleri şu şekildedir:

• TCG Preveze (S-353): Askeri Gizlilik
• TCG Sakarya (S-354): Askeri Gizlilik
• TCG 18 Mart (S-355): Askeri Gizlilik
• TCG Anafartalar (S-356): Askeri Gizlilik

Takvimi Etkileyen / Hızlandıran Kritik Faktörler

1. Öğrenme Eğrisi ve Erken Teslimat Avantajı: Askeri Gizlilik. İlk gemide (TCG Preveze) edinilen yerli sistem entegrasyon tecrübesi, sonraki gemilerin tersanedeki kalış sürelerini ciddi oranda kısaltmaktadır.
2. MÜREN Savaş Yönetim Sistemi Olgunluğu: İlk gemide tüm yazılımsal çocukluk hastalıkları giderilen ve deniz kabul testlerini başarıyla geçen millî komuta kontrol altyapısı, sonraki denizaltılara doğrudan seri montaj mantığıyla hızlıca aktarılabilmektedir.
3. Tersane Yoğunluğu (Gölcük Tersanesi): Teslimat takvimindeki ufak kaymalar veya öngörüler genellikle Gölcük Tersanesi'ndeki yoğunluğa bağlıdır. 

Özetle; Türkiye bu projeyle dünyada çok az ülkenin yapabildiği "kendi denizaltısını yerli sistemlerle baştan aşağı yenileme" kabiliyetini kazanmış ve sistemi seri üretim/entegrasyon aşamasına oturtmuştur.

Türk Deniz Kuvvetleri Preveze Sınıfı Teknik Karşılaştırma Matrisi

Preveze Sınıfı denizaltıların orijinal (modernizasyon öncesi) ve PREYÖM (Yarı Ömür Modernizasyonlu) varyantlarını içeren teknik karşılaştırma matrisi şu şekildedir:

Teknik Özellik / Parametre	Preveze Sınıfı: Orijinal Varyant (Type-209T1/1400 Standart)	Preveze Sınıfı: PREYÖM Modernizasyonlu Varyant (Güncel)
Sınıfa Ait Denizaltı Adları ve Borda Numaraları	• S-353 TCG Preveze • S-354 TCG Sakarya • S-355 TCG 18 Mart • S-356 TCG Anafartalar	• S-353 TCG Preveze (Askeri Gizlilik) • S-354 TCG Sakarya (Askeri Gizlilik) • S-355 TCG 18 Mart (Askeri Gizlilik) • S-356 TCG Anafartalar (Askeri Gizlilik)
Hizmete Giriş / Modernizasyon Dönemi	Hizmete Giriş: 1994 - 1999 (Almanya HDW tasarımı, Gölcük Tersanesi inşası)	Hizmete Giriş: 1994 - 1999 Modernizasyon Dönemi: Askeri Gizlilik (PREYÖM Projesi)
Gövde / Tekne Yapısı	Tek Cidarlı (Single Hull - HY-80 Yüksek Mukavemetli Çelik)	Tek Cidarlı (Single Hull - HY-80 Çeliği / Yapısal boru devresi ve kablolama tamamen yenilenmiş)
Tam Uzunluk (LOA) / En / Draft	62,0 metre / 6,2 metre / 5,5 metre	62,0 metre / 6,2 metre / 5,5 metre
Su Üstü / Altı Deplasmanı	1.454 ton / 1.586 ton	1.454 ton / 1.586 ton
Personel Kadro Yapısı	9 Subay, 30 Astsubay, 2 Uzman Erbaş, 3 Er/Erbaş (Toplam 44 Personel)	9 Subay, 30 Astsubay, 2 Uzman Erbaş, 3 Er/Erbaş (Toplam 44 Personel - Optimize edilmiş ergonomi)
Dizel Motor Sistemi	4x MTU 12V 396 SB83 Dizel Motor	4x MTU 12V 396 SB83 Dizel Motor (Genel bakımlı ve optimize edilmiş)
Alternatör ve Ana Elektrik Motoru	4x 900 kW Siemens Alternatör / 1x 3.700 kW Siemens DC Motor	4x 900 kW Siemens Alternatör / 1x 3.700 kW Siemens DC Motor
Batarya Teknolojisi	480 Hücre Standart Kurşun-Asit Batarya	480 Hücre Yenilenmiş/Geliştirilmiş Kurşun-Asit Batarya
Akustik İz Yönetimi (Gizlilik)	Geliştirilmiş Elastomer Pasif Takozlar ve Amortisörlü Makine Şasileri	STM/Yükleniciler tarafından yenilenen Yerli Soğutulmuş Su Sistemi ve Statik İnverterler ile minimize edilmiş Akustik İz
Şnorkel Şarj Süresi	~3,5 - 4,5 saat	~ Askeri Gizlilik saat (Yenilenen güç elektroniği ve verimli yerli statik inverterler ile optimize)
Lojistiksiz Görev Süresi	~50 Gün	~50 Gün
Savaş Yönetim Sistemi (SYS)	Loral ISUS-83/13 (Yabancı menşeili entegre sayısal sistem)	TÜBİTAK BİLGEM & HAVELSAN MÜREN PREYÖM SYS (Milli Gerçek Zamanlı İşletim Sistemi, Yerli Çok Amaçlı Konsollar)
Akustik Sensörler (Sonar Suiti)	Krupp Atlas CSU-90 (Entegre Pasif/Aktif Silindirik Sonar, PRS, FAS)	Islak taraf akustik dizilimler korunarak kuru taraf donanımları ve sinyal altyapısı tamamen MÜREN SYS mimarisine entegre edildi
Sinyal İşleme Kabiliyeti	Standart Sayısal Filtreleme (Dönemin teknolojisi)	Modern Milli Sayısal Akustik Sinyal İşleme (Gelişmiş hüzme şekillendirme, yapay zeka destekli hedef sınıflandırma/takip)
Kule Mast Sensörleri	Hidrolik Optik Periskop / Zeiss Mast Grubu / Standart ESM ve Radar	Geliştirilmiş Yerli Muhabere/ESM Altyapısı, Yenilenmiş Seyir Radarı ve Entegre Mast Donanımları
Seyrüsefer Altyapısı	Klasik Cayro ve Mekanik Seyir Yardımcıları	Milli Ataletsel Seyrüsefer Sistemi, Yerli CTD Probları ve Gelişmiş Dijital Seyir Destek Sistemleri
Toplam Cephane Kapasitesi	14 Adet (8 Tüp + 6 Yedek)	14 Adet (8 Tüp + 6 Yedek)
Mühimmat Çeşitleri ve Ağ Güdümü	SST-4, Mk-24 Tigerfish, UGM-84 Sub-Harpoon (Yabancı Atış Kontrol Yazılımı)	ROKETSAN AKYA Milli Ağır Torpido, DM2A4, Mk-48 Mod 6 AT, UGM-84 Sub-Harpoon (Milli MÜREN Atış Kontrolü)
Torpido Karşı Tedbir Sistemi	Standart Analog Kontrollü Dekoy Fırlatıcılar	MÜREN SYS Entegreli Sayısal Dekoy/Karıştırıcı Kontrolü ve Aselsan Zargana entegrasyon altyapısı

 

Preveze Sınıfı denizaltıların yarı ömür modernizasyonu (PREYÖM) faaliyetleri için denizaltı mukavim teknesi (gövdesi) kesilmemiştir.

Denizaltı mühendisliğinde gövdenin kesilip kesilmeyeceği, entegre edilecek yeni sistemlerin boyutlarına ve projenin kapsamına göre belirlenir. Preveze sınıfında uygulanan mühendislik stratejisi ve kesim yapılmamasının nedenleri şunlardır:

1. Parça Parça Montaj Modeli (Giriş Hatlarının Kullanımı)

Yeni entegre edilen MÜREN Savaş Yönetim Sistemi konsolları, statik inverterler, yerli seyrüsefer birimleri ve soğutulmuş su sistemi donanımları, denizaltının orijinal lojistik giriş kapılarından, torpido yükleme ambarlarından veya kule (yelken) boşluklarından geçebilecek modüler yapıda tasarlanmıştır. Eski büyük analog cihazlar içeride parçalanarak dışarı çıkarılmış; yeni yerli sistemler ise parça parça içeri sokulup denizaltının mukavim teknesi içerisinde montajlanmıştır.

2. Mukavim Tekne Bütünlüğünün Korunması

Denizaltıların yüzlerce metre derindeki basınca dayanmasını sağlayan dış gövdesine (mukavim tekne) "kesme" işlemi uygulamak son derece riskli, maliyetli ve uzun süren bir işlemdir. Gövde bir kez kesildiğinde, modernizasyon sonrası kaynak yerlerinin orijinal HY-80 çeliği mukavemetine ulaşması için çok sıkı X-Ray ve yüksek basınç testleri gerekir. STM ve tersane mühendisleri, bu yapısal riske girmemek adına tasarımı tamamen tekne içi montaja uygun olarak optimize etmişlerdir.

Hangi Durumlarda Denizaltı Kesilir?

Gövde kesme işlemi genellikle şu iki senaryoda kaçınılmaz olur:

• Havadan Bağımsız Tahrik (AIP) Entegrasyonu: Denizaltıya hidrojen/yakıt hücresi gibi devasa yeni bir tahrik sistemi eklenerek denizaltının boyu uzatılacaksa (Ay sınıfında geçmişte yapılan bazı tadilatlar veya Pakistan'ın Agosta 90B projesinde olduğu gibi), tekne ortadan ikiye kesilir ve araya yeni bir gövde halkası (plug) kaynaklanır.
• Ana Dizel Motor Değişimi: Eğer PREYÖM projesinde devasa MTU dizel motorları tamamen sökülüp başka model motorlarla değiştirilseydi, motorların lojistik kapılardan geçmesi imkansız olduğundan makine dairesinin üstü kesilmek zorunda kalırdı. Ancak Preveze projesinde mevcut motorlar değiştirilmemiş, yerinde kapsamlı revizyondan (overhaul) geçirilmiştir.

Sonuç olarak Preveze sınıfında yürütülen borulama, kilometrelik kablo değişimi ve tüm dijital dönüşüm faaliyetleri, denizaltının çelik dış omurgasına dokunulmadan, mevcut kapaklar kullanılarak tamamen "iç cerrahi" yöntemlerle tamamlanmıştır.

Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) Projesi kapsamında platformlara entegre edilen yerli, millî ve modernize edilmiş alt sistemler başlıklar altında şu şekildedir:

1. MÜREN Savaş Yönetim Sistemi (Komuta Kontrol ve Harp)

Denizaltının "beyni" konumundaki tüm silah, sensör ve atış kontrol katmanları bu başlık altında tamamen yerlileştirilmiştir:

• MÜREN-SYS (Savaş Yönetim Sistemi): TÜBİTAK BİLGEM ve HAVELSAN tarafından geliştirilen, milli gerçek zamanlı işletim sistemine sahip ana komuta kontrol altyapısı.
• Çok Amaçlı Konsollar (MİK): Operatörlerin taktik sahayı izlediği, yüksek çözünürlüklü ve yerli olarak tasarlanan yeni nesil sayısal operatör konsolları.
• Milli Atış Kontrol Yazılımları: Yabancı sistem bağımlılığını ortadan kaldıran, hedef tespit, takip ve silah sevk idaresini sağlayan yerli algoritmalar.
• AKYA Ağır Torpido Entegrasyon Altyapısı: ROKETSAN tarafından üretilen milli ağır torpidonun (AKYA) denizaltıdan güvenli ve hassas şekilde fırlatılmasını sağlayan yazılımsal ve donanımsal arayüzler.
• Sayısal Sonar Sinyal İşleme Ünitesi: Mevcut Krupp Atlas CSU-90 sonarının ıslak tarafı (akustik dizilimleri) korunarak, veri işleme ve hüzme şekillendirme (beamforming) katmanlarının sayısal olarak MÜREN'e entegre edilmesi.
• Entegre Torpido Karşı Tedbir Sistemi: Aselsan Zargana ve benzeri sayısal akustik aldatıcı/karıştırıcı (dekoy) sistemlerinin fırlatma ve akustik taktik kontrol ünitesi.

2. Seyrüsefer ve Seyir Destek Sistemleri

Denizaltının su altında gizli, emniyetli ve yüksek hassasiyetle konumlanmasını sağlayan modern seyrüsefer suiti:

• Milli Ataletsel Seyrüsefer Sistemi (ANS): Uydu sinyallerinin olmadığı su altı ortamında, denizaltının konum, yön ve ivme verilerini sıfır hata payına yakın şekilde hesaplayan hassas seyrüsefer donanımı.
• CTD Probları (İletkenlik, Sıcaklık, Derinlik Sensörleri): Deniz suyunun sıcaklık, tuzluluk ve basınç değerlerini anlık ölçerek su altındaki ses hızını hesaplayan ve sonar performansını optimize eden yerli sensör sistemleri.
• Yeni Nesil Seyir Radarı: Su üstü seyir emniyetini artırmak amacıyla kule mast grubuna entegre edilen düşük tespit edilme olasılıklı (LPI) modern radar sistemi.
• Sayısal Parakete ve İskandil Sistemleri: Denizaltının dibe olan mesafesini (derinlik) ve su içindeki göreceli hızını yüksek doğrulukla ölçen yenilenmiş elektronik seyir yardımcıları.
• Geliştirilmiş ESM (Elektronik Destek Tedbirleri) Altyapısı: Su üstündeki düşman radar ve haberleşme sinyallerini tespit, teşhis ve analiz eden kule sensör grubu yenilemesi.

3. Platform Destek ve Güç Sistemleri

Gövde içi operasyonel sürekliliği, elektrik kararlılığını ve denizaltının akustik gizliliğini (bekasını) doğrudan etkileyen platform mekanik/elektronik donanımları:

• Yerli Statik İnverterler: Bataryalardan alınan doğru akımı (DC), denizaltı içindeki hassas elektronik ve askeri sistemlerin kullanabileceği alternatif akıma (AC) çeviren, yüksek verimli ve düşük ısıl/akustik iz bırakan güç elektroniği blokları.
• Soğutulmuş Su Sistemi (Chilled Water System): Başta yeni yerli savaş yönetim sistemi konsolları ve güç üniteleri olmak üzere, içerideki tüm sistemlerin ısı yükünü harici deniz suyu bağlantısıyla soğutan, sessizleştirilmiş yerli iklimlendirme ve soğutma altyapısı.
• Yenilenen Güç Dağıtım Tabloları ve Kablolama: Yalnızca lider gemide yaklaşık kilometre askeri standartta kablo çekilerek, yeni sistemlerin güç ve veri akışını sağlayan ana elektrik dağıtım panolarının modernizasyonu.
• Valf, Boru Devreleri ve Hidrolik Yenilemeleri: Yüksek basınca dayanıklı ana tekne içi boru hatlarının ve hidrolik kontrol vanalarının mekanik ömür uzatımı kapsamında yenilenmesi.

 Preveze Sınıfı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) kapsamında yürütülen dönüştürme faaliyetleri, denizaltının yalnızca eskiyen parçalarının sökülüp yerine yenilerinin takılması (klasik bakım) işlemi değildir. Bu süreç; denizaltının mimari, yazılımsal, elektrik ve mekanik altyapısının baştan aşağı değiştirilerek yeni nesil standartlara uyarlanması (retrofitting) faaliyetidir.

STM ana entegratörlüğünde askeri tersanelerimizde yürütülen en kritik dönüştürme faaliyetleri şunlardır:

1. Yapısal ve Geometrik Dönüşümler (Tekne İçi Yerleşim)

Yeni eklenen millî elektronik kartlar, güçlü işlemci kabinleri ve MÜREN Savaş Yönetim Sistemi konsolları, eski Alman sistemlerine göre farklı fiziksel boyutlara ve ağırlık merkezlerine sahiptir.

• Ağırlık ve Stabilite Yeniden Hesaplaması: Denizaltının su altındaki dengesini (trim dengesi) bozmamak adına iç yerleşim planı geometrik olarak tamamen dönüştürülmüştür.
• Mekanik Modifikasyonlar: Yeni konsolların ve ünitelerin montajı için denizaltı içindeki taşıyıcı şasiler, yataklar ve amortisörlü sabitleme takozları yeni boyutlara göre yeniden imal edilmiş ve kaynaklanmıştır.

Detay: Askeri Gizlilik

2. Elektriksel ve Sinyal Altyapı Dönüşümü (Kablolama)

Eski analog sistemler ile yeni sayısal (dijital) sistemlerin haberleşme ve güç gereksinimleri tamamen farklıdır.

• Analogdan Dijitale Geçiş: Eski kalın, ağır ve analog sinyal taşıyan çok damarlı kabloların tamamı sökülmüştür. Yerlerine yüksek hızlı veri aktarımına izin veren modern askeri veri yolları (MIL-STD-1553, Ethernet altyapıları) ve fiber optik kablolama hatları çekilmiştir.
• Geniş Çaplı Kablo Değişimi: Sadece tek bir denizaltıda kilometrelerce askeri standartta kablo hattı sökülerek baştan döşenmiş, elektrik dağıtım panoları yeni güç yüklerine göre dönüştürülmüştür.

Detay: Askeri Gizlilik

3. Akustik ve Mekanik Hat Dönüşümleri (Sessizleştirme)

Yeni nesil bilgi işlem donanımları yüksek ısı ürettiği için denizaltının mevcut soğutma sistemleri yetersiz kalmaktaydı.

• Boru Devrelerinin Yenilenmesi: Eklenen yeni Soğutulmuş Su Sistemi (Chilled Water) için denizaltı içine metrelerce yeni yüksek basınca dayanıklı boru devresi entegre edilmiştir.
• Akustik İzolasyon Dönüşümü: Eklenen bu yeni mekanik borular, valfler ve statik inverter üniteleri, denizaltının dışarıya ses kaçırmasını önlemek adına özel akustik sönümleyici elastomer malzemelerle kaplanarak tekne gövdesinden akustik olarak izole edilmiştir.

Detay: Askeri Gizlilik

4. Silah ve Atış Kontrol Sistemleri Dönüşümü

Denizaltının torpido kovanları (tüpleri) ve arkasındaki fırlatma mekanizmaları, eski nesil yabancı torpidolara göre tasarlanmıştı.

• Kovan ve Güdüm Dönüşümü: Roketsan AKYA Milli Ağır Torpidosu ve modern güdümlü mermilerin atılabilmesi için torpido tüplerinin arkasındaki fırlatma ve mekanik yükleme arayüzleri dönüştürülmüştür.
• Fiber Optik Tel Güdüm Entegrasyonu: AKYA torpidosunun su altından fiber optik kablo aracılığıyla anlık olarak MÜREN komuta merkezinden yönlendirilebilmesi için kovan içi veri bağlantı noktaları dijitalleştirilmiştir.

Detay: Askeri Gizlilik

5. Sonar Arayüz Dönüşümleri (Kuru-Islak Taraf Adaptasyonu)

Önceki aşamada bahsedilen, Alman sonarının su içindeki sensörleri (ıslak taraf) ile yerli yazılımların (kuru taraf) konuşturulması projenin en zorlu dönüştürme faaliyetidir.

• Arayüz Birimlerinin Geliştirilmesi: Islak taraftaki hidrofonlardan gelen ham analog ses verilerini, millî sinyal işleme bilgisayarlarının anlayabileceği 1 ve 0'lara (sayısal veriye) dönüştüren çok yüksek hızlı analog-dijital çevirici (ADC) donanım kabinleri geliştirilerek araya entegre edilmiştir.

Detay: Askeri Gizlilik

 

MÜREN Savaş Yönetim Sistemi

MÜREN Savaş Yönetim Sistemi (SYS), Türk Deniz Kuvvetleri envanterindeki denizaltıların komuta kontrol, sensör veri füzyonu, taktik durum sergileme ve silah sevk-idare süreçlerini tamamen yerli imkânlarla dijitalleştiren Türkiye'nin ilk yerli ve millî su altı savaş yönetim sistemidirç

TÜBİTAK BİLGEM ana yükleniciliğinde, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Araştırma Merkezi Komutanlığı (ARMERKOM) ve HAVELSAN iş birliğiyle geliştirilen sistem, denizaltının tüm algılayıcılarını (sonarlar, radarlar, periskoplar) ve silahlarını (torpidolar, füzeler) tek bir millî akıl altında birleştiren "beyin" konumundadır.

MÜREN Sisteminin Mimari ve Teknik Özellikleri

• Milli Gerçek Zamanlı İşletim Sistemi: Sistem, dışarıdan siber müdahalelere tamamen kapalı, kritik askeri görevleri mikrosaniyeler mertebesinde hatasız işleyebilen millî gerçek zamanlı bir işletim sistemi (RTOS) altyapısı üzerinde çalışır.
• Ağ Merkezli ve Modüler Yapı: MÜREN, açık mimarili (open architecture) bir yapıya sahiptir. Bu sayede platforma gelecekte eklenebilecek yeni bir sensör veya yerli mühimmat, tüm sistem altyapısını değiştirmeye gerek kalmadan modüler yazılım bloklarıyla sisteme kolayca entegre edilebilir.
• Çok Amaçlı Konsollar (MİK): HAVELSAN tarafından denizaltının dar alan ergonomisine uygun olarak üretilen sayısal, yüksek çözünürlüklü ve dokunmatik ekranlara sahip operatör konsollarıdır. Her bir konsol yedekli yapıdadır; yani bir konsol hasar görse dahi diğer konsol üzerinden hem sonar dinlemesi hem de torpido atış kontrolü kesintisiz sürdürülebilir.

MÜREN Projesinin İki Ana Sürümü (Varyantları)

MÜREN sistemi, Türk donanmasının iki farklı denizaltı sınıfına göre özelleştirilerek envantere alınmıştır:

1. MÜREN-AYMOD (Ay Sınıfı Modernizasyonu): Türkiye'nin bu alandaki ilk rüştünü ispatlama projesidir. Ay Sınıfı (Type-209/1200) denizaltılara entegre edilerek eski analog sistemler devre dışı bırakılmış ve bu sınıfa yerli ağır torpido atma yeteneği kazandırılmıştır.
2. MÜREN-PREYÖM (Preveze Sınıfı Modernizasyonu): Konumuzun da merkezini oluşturan, çok daha gelişmiş ve kapsamlı varyanttır. Type-209T1/1400 sınıfı Preveze denizaltılarının modern entegre sonar suitiyle (ASELSAN FERSAH 100-S & Meteksan) tam entegre çalışacak şekilde, gelişmiş hüzme şekillendirme ve çoklu hedef angajmanı algoritmalarıyla donatılmıştır.

Sağladığı Operasyonel ve Taktiksel Devrimler

Detay: Askeri Gizlilik

Geleceğe Etkisi

MÜREN projesiyle elde edilen yazılımsal ve donanımsal birikim, Türk donanmasının yeni nesil Reis Sınıfı (Type-214 TN) denizaltılarında yer alan komuta kontrol sistemlerinin yerlileştirilmesinde ve gelecekte inşa edilecek olan MİLDEN (Milli Denizaltı) projesinin tamamen Türk tasarımı olacak savaş yönetim sisteminin geliştirilmesinde en birincil teknolojik temel adımı oluşturmuştur.

 

Sonar Sistemleri Değişimleri

Type 209/1400 sınıfı denizaltılarda bulunan ana sonar sistemleri, görevleri ve yerleşim yerleri aşağıdaki tablodaki gibidir:

Sonar Sistemi	Kısaltması / Türü	Denizaltı Üzerindeki Yerleşimi	Temel Görevi / Çalışma Prensibi
Gövdeye Monteli Sonar (Hull-Mounted Sonar)	CSU 90 / CSU 83 (Ana Süit)	Baş (Pruva) kısmında, alt tarafta yarım küre şeklinde.	Hem aktif hem pasif çalışabilir. Genel arama, hedef tespit etme, izleme ve torpido saldırısı için ana sensördür.
Yanal Dizin Sonarı (Flank Array Sonar - FAS)	FAS	Gövdenin iskele ve sancak (sağ/sol) yanlarında, boylu boyunca uzanan paneller.	Pasif dinleme yapar. Çok düşük frekanslı sesleri yakalayarak denizaltının yan sektörlerdeki uzun menzilli tespit yeteneğini artırır.
Pasif Mesafe Ölçer Sonar (Passive Ranging Sonar)	PRS	Gövde yanlarında, her iki tarafta 3'er adet dikey panel halinde (Toplam 6 grup).	Pasif çalışır. 3 farklı sensöre sesin varış zaman farkını hesaplayarak (üçgenleme yöntemiyle) hedefin mesafesini aktif ping atmadan bulur.
İntersept Pasif Sonar (Intercept Passive Sonar)	IPS / IDRS	Yelkenin (kulenin) üst kısımlarında veya baş tarafta üstte.	Pasif çalışır. Düşman gemilerinden veya yaklaşan torpidolardan gelen aktif sonar pinglerini yakalar, frekansını ve yönünü anında tespit eder.
Çekili Dizin Sonarı (Towed Array Sonar)	TAS	Denizaltının kıç (arka) kısmından metrelerce uzunlukta bir kablo ile arkadan çekilir.	Pasif çalışır. Denizaltının kendi motor ve pervane gürültüsünden tamamen uzaklaştığı için çok uzun menzilli, hassas ve derin akustik dinleme sağlar.
Kendi Gürültüsünü İzleme Sistemi (Own Noise Monitoring)	ONMS	Makine dairesi, şaft ve gövdenin iç stratejik noktalarında.	İç Sensörler. Denizaltının dışarıya yaydığı kendi gürültüsünü ve titreşimini anlık ölçerek mürettebata gizlilik durumunu raporlar.
Mayın Sakınma ve Engel Algılama	MAS (Mine Avoidance Sonar)	Baş (Pruva) kısmının üst/ön tarafına bakar şekilde.	Yüksek frekanslı aktif pingler atar. Sığ sulara veya limanlara girerken deniz mayınlarını ve su altı engellerini haritalandırır.

 

Denizaltı modernizasyonlarında sonar sistemleri "Islak Taraf" (Deniz suyu ile temas eden akustik transdüser dizilimleri ve teknedeki fiziki sensörler) ve "Kuru Taraf" (Gövde içindeki sinyal işleme bilgisayarları, kabinler ve operatör yazılımları) olarak ikiye ayrılır.

Preveze sınıfının (PREYÖM) sonar modernizasyonunda uygulanan strateji ve eklenen yerli sistemler tam olarak şu şekildedir:

1. Kuru Taraf Modernizasyonu (Sinyal İşleme ve Entegrasyon)

Mevcut Alman menşeili Krupp Atlas CSU-90 entegre sonar suitinin gövde içindeki tüm donanımı (kuru tarafı) tamamen devreden çıkarılmış veya dönüştürülmüştür:

• MÜREN Sonar Sinyal İşleme Altyapısı: CSU-90'ın deniz dışındaki sensörlerinden gelen ham analog verileri işleyen eski işlemci kabinleri sökülmüştür. Bunun yerine TÜBİTAK BİLGEM ve HAVELSAN tarafından geliştirilen, yerli algoritmalarla sayısal hüzme şekillendirme (digital beamforming) yapan modern millî işlemci üniteleri entegre edilmiştir.
• Akustik İz Analiz ve Teşhis Yazılımı: Denizaltının pasif sonarlarından alınan seslerin (pervane gürültüsü, motor sesi vb.) yapay zeka ve yerli kütüphaneler yardımıyla düşman/dost/ticari gemi olarak sınıflandırılmasını sağlayan millî sinyal işleme yazılımları eklenmiştir.

2. Eklenen ve Yenilenen Yerli Sonar Alt Sistemleri

Proje kapsamında denizaltının durumsal farkındalığını artırmak amacıyla doğrudan yerli firmalar (özellikle ASELSAN ve Meteksan Savunma) tarafından üretilen şu sonar alt sistemleri entegre edilmiştir:

• Yerli İntersept Pasif Sonar Sistemi (IPS): Düşman denizaltılarının veya su üstü gemilerinin aktif sonar yayını (ping) yaparak bizim denizaltımızı araması durumunda, bu sinyali anında tespit eden, yönünü, frekansını ve mesafesini çok yüksek hassasiyetle hesaplayan millî intersept sonarı suiti (Meteksan Savunma üretimi IPS mimarisi) entegre edilmiştir.
• Kendi Gürültüsünü Ölçme Sonarı (Own Noise Recorder - ONR): Denizaltının su altında ilerlerken dışarıya ne kadar gürültü yaydığını (pervane, kavitasyon veya makine dairesi sızıntı sesleri) gövde üzerine yerleştirilen özel sensörlerle anlık olarak ölçen ve kendi akustik gizliliğini (bekasını) denetlemesini sağlayan yerli sistemler eklenmiştir.
• Sayısal Hidrofon Grupları ve Ön Yükselticiler: Islak taraftaki ana silindirik pasif sonar (CAS) ve PRS (Mesafe bulucu pasif sonar) sensörlerinin arkasında yer alan, analog sinyali ilk aşamada güçlendiren elektronik kartlar ve bağlantı hatları modern askeri standartlardaki yerli donanımlarla yenilenmiştir.

Özetle Sonar Durumu

PREYÖM projesinde, denizaltının omurgasını ve dış teknesini kesip baştan aşağı değiştirmeyi gerektiren devasa silindirik ana sonar dizilimleri (ıslak taraf) akustik olarak halen yüksek performans sunduğu için korunmuş; ancak bu sensörlerin topladığı veriyi anlamlandıran, düşmanı tespit eden ve torpidoya atış rotası veren tüm elektronik beyin, yazılım ve ek pasif/intersept sonarlar %100 yerli ve millî sistemlerle değiştirilmiştir.

 

ASELSAN FERSAH 100-S Sonar Ailesi Listesi

ASELSAN FERSAH 100-S, Türk denizaltılarının su altı akustik üstünlüğünü ve durumsal farkındalığını yerli imkânlarla en üst seviyeye çıkarmak üzere modüler varyantlar halinde tasarlanmış bir Denizaltı Sonar Ailesidir.

Sistem ailesinin tam listesi ve bu aileden Preveze-YÖM (PREYÖM) modernizasyonunda görev alan varyantlar şu şekildedir:

Varyant Adı	Teknik Açılımı / Görevi	Frekans Aralığı & Özelliği
FERSAH 100-S CA96	Cylindrical Hydrophone Array (Silindirik Hidrofon Dizini) / Denizaltının baş (pruva) kısmındaki ana dairesel arama/dinleme sonarı.	Düşük, Orta ve Yüksek Frekans. 360° panoramik akustik tarama gerçekleştirir.
FERSAH 100-S FA	Flank Array (Yanal Dizin Sonarı) / Denizaltının iskele ve sancak gövde yanları boyunca uzanan pasif dinleme sonarı.	Alçak Frekans bandı. Uzak mesafeli hedef tespit ve takibi yapar.
FERSAH 100-S PA90	Passive Array (Pasif Mesafe Tespit / PRS Sonarı Alt Yapısı) / Hedeflerin tam mesafesini kerteriz kesiştirmesiyle bulmaya yarayan planar sensör grubu.	Alçak ve Orta Frekans aralığı.
FERSAH 100-S IA	Intercept Array (İntersept Sonarı) / Düşman aktif sonar pinglerini yakalayan üst kule (yelken) üstü algılayıcı set.	Düşük, Orta ve Yüksek Frekans.
FERSAH 100-S AO	Active Operating Sonar (Aktif Operasyonel Sonar) / Hedef mesafe doğrulama, mayından sakınma ve navigasyon amaçlı aktif akustik yayın (ping) birimi.	Orta Frekans (Medium Frequency) bandı. Kodlanmış aktif pals yeteneği.
FERSAH 100-S ONAA	Own Noise Array - Active (Kendi Gürültüsünü Ölçme Sonarı - İç Tekne) / Denizaltının iç mekanik sızıntı seslerini ölçer.	Düşük ve Orta Frekans. Mukavim tekne içerisine dağınık yerleştirilir.
FERSAH 100-S ONAH	Own Noise Array - Hull (Form Gövde Gürültüsü Ölçme Sonarı - Dış Tekne) / Su akışından (hidrodinamik sürtünme) oluşan gürültüyü ölçer.	Düşük, Orta ve Yüksek Frekans. Mukavim tekne ile dış form gövde arasındadır.

 

Preveze-YÖM Projesinde Hangileri Kullanıldı?

Preveze-YÖM (PREYÖM) projesinin imza şartnamesi uyarınca ASELSAN; denizaltıların 6 farklı sonar fonksiyonunun (Silindirik Dizin Sonarı, Pasif Mesafe Tespit Sonarı, Yanal Dizin Sonarı, Silindirik İntersept Dizini, Aktif Sonar ve Öz-Gürültü Ölçme) ıslak taraf, sinyal işleme ve veri geçiş altyapılarını millîleştirmekle görevlendirilmiştir.

Bu doğrultuda FERSAH 100-S ailesinin modüler unsurları, PREYÖM projesinde şu kritik yapısal ve taktiksel rollerle yer almaktadır:

Askeri Gizlilik

Modernizasyon Öncesi ve Sonrası Sonar Karşılaştırma Matrisi

 Askeri Gizlilik

Kazanılan Temel Operasyonel Performans Artışları

Askeri Gizlilik

PREYÖM projesiyle gerçekleştirilen akustik dönüşüm, denizaltının su altındaki durumsal farkındalığını, avlanma yeteneğini ve bekasını doğrudan etkileyen bir çarpan etkisi yaratmıştır. Tablodaki sistem bileşenleri bazında ortaya çıkan somut performans farklarının derinlemesine teknik analizi şu şekildedir:

Askeri Gizlilik

Performans Artışı

Askeri Gizlilik

Güncellenmiş ve Genişletilmiş Taktik Menzil ve Performans Matrisi

Aşağıdaki tahmini menzil değerleri askeri su altı fiziği, termoklin dalga yayılım modelleri ve açık kaynaklı dönüşüm verileri birleştirilerek revize edilmiştir:

Deniz Coğrafyası ve Şartları	Eski Alman CSU-83/90 Tahmini Tespit Menzili	Yerli Entegre Akustik Suiti (FERSAH 100-S & MSH-11 & MÜREN)	Kazanılan Yeni Nesil Taktik Avantaj ve İlave Kabiliyetler
Derin Su / Açık Deniz (Akdeniz - Karadeniz)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Akustik İmza Analizi: Sadece uzak mesafeden tespit yapılmaz; yerli sinyal işleme sayesinde o menzilde dahi hedefin pervane pallerini sayma, dost/düşman kimliklendirmesi yapma kabiliyeti kazanılmıştır.
Sığ / Adalık Su (Ege Denizi)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Pusu ve Adalar Arası Hâkimiyet: Dip yansımaları yerli yazılımlarla elendiği için, adaların kuytusuna saklanmış sessiz dizel-elektrikli düşman denizaltılarını erkenden avlama yeteneği doğmuştur.
Aktif Tehdit Durumu (Düşman Aktif Ping Attığında)	Sadece Yön (Kerteriz) Tespiti (Mesafe Bilgisi Yok)	IDRS ile Anlık Yön + Mesafe (Ranging) Hesabı	Karşı Avcılık (Anti-Submarine): Bizi aktif sonar ile arayan düşman fırkateyninin veya helikopterinin tam konumunu, yerimizi belli etmeden pasif olarak bulma ve AKYA Ağır Torpidosu için ilk atış verisini hazırlama.
Kendi Akustik İz Yönetimi (Beka Verisi)	Bulunmuyordu (Teorik tahminlere dayanılıyordu)	FERSAH 100-S ONAA / ONAH ile Anlık Canlı Haritalama	Taktik Görünmezlik Sınırı: Denizaltı komutanı kendi çıkardığı gürültüyü canlı izler. Hangi hızda giderse düşman sonarlarına yakalanacağını bilerek "görünmezlik sınırını" kendi yönetir.

Menzil Açısından Genel Sonuç

Yapılan tüm bu eklemeler ve revizyonlar göstermektedir ki; PREYÖM projesi Preveze sınıfına sadece "yerli alternatif donanımlar" kazandırmamıştır. Islak uçta dijitalleştirme, fiber optik veri iletimi, FERSAH 100-S ailesinin modüler sensör zenginliği ve Meteksan IDRS/MSH-11'in algoritmik gücü, denizaltılarımızın taktik ve operasyonel algılama menzilini kararlı bir şekilde Askeri Gizlilik oranında artırmıştır. Bu dönüşüm, su altı harbinin mutlak kuralı olan "Önce Duyan, Önce Vurur" (First Look - First Kill) avantajını Ege ve Akdeniz'de tamamen Türk denizaltıcısının lehine tescillemiştir.

Preveze-YÖM Yerli Sonar Suiti Menzil Analiz Özet Tablosu

Preveze Sınıfı (PREYÖM) yerli sonar suiti (ASELSAN FERSAH 100-S Ailesi + Meteksan MSH-11/IDRS + MÜREN SYS) için güncellenmiş Hedef Sınıfı ve Senaryo Bazlı Menzil Analiz Tablosu şu şekildedir:

Hedef Sınıfı / Senaryo	Orijinal CSU-90 Menzili (Analog / Eski Durum)	Modernize Sonar Menzili (FERSAH 100-S + MSH-11 + IDRS + MÜREN)	Net Menzil Kazanımı	Taktiksel Avantajı
Gürültülü Su Üstü Gemileri (Büyük Muhripler, Fırkateynler ve Ticari Gemiler)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Islak uçta dijitalleşme ve yüksek hüzme çözünürlüğü sayesinde, hedef gemilerin pervane pallerini çok uzaktan sayarak (akustik imza) teşhis etme yeteneği.
Sessiz Su Üstü Savaş Gemileri (Modern Düşük İzli Korvetler ve Yeni Nesil Fırkateynler)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Düşman gemilerinin karmaşık Ege/Akdeniz akustiğindeki zayıf dizel/gaz türbini gürültülerini taban gürültüsünden ayırarak avcı hatlarına girmeden tespit etme.
Düşman Denizaltısı (Sessiz Seyir) (Elektrik Motoru / Batarya İle Çok Sessiz İlerleme)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	FERSAH 100-S FA (Yanal) ve PA90 (Pasif Mesafe) ortaklığıyla, sessiz düşmanı pusu hattında erkenden bulma ve AKYA Ağır Torpidosu için veri hazırlama.
Aktif Avcı Tehdidi Senaryosu (Düşman Fırkateyn / Helikopterinin Aktif Sonar Pingi Atması)	Sadece Yön Uyarı Modu (Mesafe hesaplanamıyordu)	Anlık Yön + Tam Mesafe Kestirimi (Ranging)	Sonsuz Kazanım (Yeni Yetenek)	Meteksan IDRS / FERSAH 100-S IA ile bizi aktif arayan düşmanın tam mesafesi yerimizi belli etmeden çözülür; karşı avcılık (anti-submarine) üstünlüğü kurulur.
Mayın ve Sığ Su Engelleri Senaryosu (Aktif Modda Seyir / Mayınlı Sahaya Giriş)	Sınırlı Menzil ve Yoğun Taban Yankısı Baskısı	Gelişmiş Kodlanmış Pals (Chirp) ve FERSAH 100-S AO Entegrasyonu	Askeri Gizlilik	Karıştırmaya karşı dirençli aktif pingler sayesinde, adalar akustiğinde mayın benzeri objelerin ve sığ su engellerinin 3 boyutlu taktik haritalaması yapılır.

Preveze Sınıfındaki Ayrışma ve Başarı Faktörü

Askeri Gizlilik

Optronik Periskop ve Kule Mast Grubu Dönüşümü

Preveze sınıfı denizaltıların yarı ömür modernizasyonu (PREYÖM) kapsamında, platformun su üstü durumsal farkındalığını, optik/termal gizliliğini ve siber-elektronik emniyetini 21. yüzyıl standartlarına taşıyan en görünür dönüşüm faaliyetlerinden biridir.

Denizaltıcılık mühendisliğinde kule mast grubu (yelken üzerindeki periskop, radar, ESM ve muhabere antenleri) denizaltının dış dünyayla temas kuran tek fiziksel arayüzüdür. PREYÖM projesi kapsamında bu alanda yürütülen yapısal ve teknolojik dönüşümün detayları şu şekildedir:

1. Klasik Optik Periskoptan Optronik Direk (Mast) Teknolojisine Geçiş

Orijinal Preveze sınıfı denizaltılarda, doğrudan göze yansıyan mercek ve ayna sistemlerine sahip, hidrolik olarak yükselen klasik Alman Zeiss optik periskopları kullanılmaktaydı.

• Yapısal Risk (Mukavim Tekne Delikleri): Klasik periskoplar, fiziksel ışık tüpünün santral dairesine (komuta merkezine) kadar inebilmesi için denizaltının çelik dış omurgasının (mukavim teknesinin) devasa bir delikle aşağıya doğru delinmesini zorunlu kılıyordu. Bu durum, yüzlerce metre derindeki yüksek su basıncı altında yapısal bir sızıntı riski oluşturmaktaydı.
• Optronik Devrim (Non-Penetrating Mast): Dönüşüm kapsamında mukavim tekneyi fiziksel olarak delmeyen, kesilmeyen tipte (non-penetrating) yeni nesil Optronik Mastlar entegre edilmiştir. Bu sistemde, kulenin üstüne çıkan direğin ucunda cam mercekler yerine yüksek çözünürlüklü dijital kameralar bulunur. Görüntü aşağıya bir tüple değil, basınca dayanıklı millî konnektörlerden geçen ince fiber optik kablolarla dijital veri olarak aktarılır.

Teknik Doğrulama ve Sistem İsmi

• Resmi Sistem Tedariki: ASELSAN, Türk Deniz Kuvvetleri'nin Type 209 modernizasyon programı (Preveze ve Gür sınıfları) kapsamında denizaltılarımızı tamamen yerli olarak geliştirdiği yeni nesil optronik mast ailesi olan DENİZGÖZÜ-MERCAN (Arama ve Hücum / Search & Attack varyantları)  sistemleriyle donatmak üzere resmi yükümlülüğü yürütmektedir.
• Mimarinin Doğruluğu (Non-Penetrating): MERCAN Optronik Mast Sistemleri, geleneksel periskopların aksine mukavim tekneyi fiziksel olarak delmeyen (non-penetrating) teleskopik direk yapısına sahiptir.
• Veri İletim Modeli: Optronik direğin ucunda bulunan MWIR (Orta dalga kızılötesi), SWIR (Kısa dalga kızılötesi) ve yüksek çözünürlüklü gündüz kameralarının topladığı görüntüler, santral dairesine fiziksel bir optik tüple değil; yüksek basınca dayanıklı konnektörler (PHG) üzerinden fiber optik kablolar vasıtasıyla dijital veri formatında aktarılmaktadır.

Bilgiye İlave Edilmesi Gereken Güncel Detaylar

Askeri Gizlilik

ASELSAN tarafından su altı platformları için geliştirilen ve ilk kez UDT 2025 (Undersea Defence Technology) fuarında sergilenen MERCAN 100 ve MERCAN 200, denizaltıcılık taktiğindeki iki farklı temel periskop/direk fonksiyonunu karşılamak üzere tasarlanmış iki ayrı optronik sistem varyantıdır.

Denizaltılarda kule (yelken) üzerinde tek bir periskop yerine iki farklı görev odaklı direk bulunur. Bu doğrultuda MERCAN 100 ve MERCAN 200 arasındaki temel işlevsel ayrım ve farklılıklar şu şekildedir:

Fonksiyonel Görev Ayrımı (Arama vs. Hücum)

• MERCAN 100 (Arama / Gözetleme Direği - Search Mast): Denizaltının su yüzeyine yaklaştığında çevreyi geniş açıyla taraması, durumsal farkındalık elde etmesi ve keşif-gözetleme yapması için optimize edilmiştir. Üzerinde arama operasyonlarını destekleyecek GPS anteni ve Elektronik Destek (ED/ESM) anten modülleri gibi entegre yardımcı sistem opsiyonları yer alır.
• MERCAN 200 (Hücum / Atış Kontrol Direği - Attack Mast): Doğrudan silahlara (torpidolara ve füzelere) hedef koordinatı hazırlamak üzere tasarlanmış Hücum Periskopu işlevine sahiptir. Tasarımı, su üstündeki avına kilitlenirken düşman radarlarına veya gözcülerine yakalanmamak adına çok daha ince, gizliliği yüksek ve düşük iz bırakacak şekilde optimize edilmiştir.

Geometrik Yapı ve Radar Kesit Alanı (RCS) Farkı

• MERCAN 100: Geniş bir sensör suiti barındırdığı ve üzerinde ED/GPS antenleri taşıdığı için fiziksel olarak daha kalın bir kafa yapısına (mast head) sahiptir. Genellikle "hızlı tarama" modlarıyla saniyeler içinde satha çıkıp inerek görünme süresini azaltır.
• MERCAN 200: Hücum anında denizaltının su yüzeyine daha uzun süre yakın kalması gerekebileceğinden, bu direğin çapı ve optik kafası çok daha ince (stealth) tasarlanmıştır. Su üstünde bıraktığı hidrodinamik iz (su köpüğü/iz düşümü) ve düşman radarlarının yakalayabileceği Radar Kesit Alanı (RCS) minimum seviyededir.

Sensör Konfigürasyonu ve Optik Kabiliyetler

Her iki sistem de MWIR (Termal), SWIR (Kızılötesi) ve Full HD Gündüz Kameraları ile Göze Zararsız Lazer Mesafe Ölçer (LRF) ortak altyapısına sahip olmakla birlikte kullanım amaçları doğrultusunda odak uzaklıkları (optik zoom) farklılaşır:

• MERCAN 100: Geniş alan taraması ve durumsal farkındalık için "Hızlı Çevresel Gözetleme" (Quick Look Round) ve geniş açılı sektörel tarama algoritmalarına ağırlık verir.
• MERCAN 200: Uzaktaki tek bir hedefe kilitlenip onun rotasını ve hızını hassas olarak çözebilmek adına dar açılı, çok yüksek optik büyütmeli (zoom) ve yüksek stabilizasyonlu takip yeteneklerine odaklanır.

Preveze-YÖM (PREYÖM) Projesindeki Dağılım

Denizaltı taktiğinde bu iki direk birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Modernizasyon döngüsündeki bir Preveze sınıfı denizaltının kulesinde hem bir arama direği (MERCAN 100 altyapısı) hem de bir hücum direği (MERCAN 200 altyapısı) yan yana görev icra eder. Böylece komutan, taktik duruma göre hangi kulağı veya gözü açacağına karar vererek operasyonel esneklik elde eder.

Klasik optik periskopların sökülmesinin ardından, santral dairesine kadar inen o büyük mukavim tekne delikleri (periskop kuyuları) çelik kapak plakaları ve özel askeri kaynak teknolojileriyle tamamen kapatılmış ve sızdırmaz hale getirilmiştir.

Askeri Gizlilik

Sonuç olarak; optronik direklere geçişle birlikte denizaltının omurgasındaki büyük delikler kapatılarak tekne monoblok (tek parça) bir çelik kaleye dönüştürülmüştür.

Askeri Gizlilik

ASELSAN MEHİS (Denizaltı Elektronik Harp İntikal Sistemi) Entegrasyonu

ASELSAN MEHİS, denizaltıların şnorkel yaparken (bataryalarını doldurmak üzere su yüzeyine yakın seyir icra ederken) veya su üstündeyken düşman radarlarını, savaş gemilerini, kıyı gözetleme istasyonlarını ve deniz karakol uçaklarını yerini belli etmeden uzaktan tespit etmek üzere geliştirilmiş Yerli ve Millî Denizaltı Elektronik Harp Destek (ED / ESM) Sistemidir.

Denizaltıcılık terminolojisinde yansıtılan "kulaklar" (sonarlar) su altını tararken, MEHİS sistemi denizaltının kule mast grubuna yerleştirilen geniş ve dar bantlı hassas alıcı antenleri vasıtasıyla havayı ve su üstünü tarayan "elektronik göz" işlevi görür. Sistemle ilgili teknik detaylar ve PREYÖM projesindeki rolü şu şekildedir:

Teknik Özellikler ve Mimari Yapı

• Kule Mastı (Yelken) Entegrasyonu: MEHİS’in yüksek hassasiyetli yön bulma (DF) ve anten üniteleri, denizaltının periskop kulesinde yer alan ve suyun dışına çıkarılabilen hidrolik/optronik kule mastları grubuna entegre edilmiştir. Denizaltı tamamen suyun altına girmeden hemen önce veya şnorkel seviyesindeyken bu anteni saniyeler içinde su yüzeyine çıkarıp hızlıca ortam taraması yapabilir.
• Geniş Frekans Spektrumu ve Sayısal Almaçlar: Sistem, düşman askeri platformlarının kullandığı çok geniş bir radar frekans bandını kesintisiz olarak dinleme yeteneğine sahiptir. Sahip olduğu modern sayısal almaç (digital receiver) teknolojisi, havadan gelen çok zayıf ve karmaşık radar sinyallerini bile elektromanyetik kirlilik içerisinden süzerek yakalar.
• Mukavim Tekne Geçiş Güvenliği: Antenlerden toplanan yüksek frekanslı radar verileri, ASELSAN üretimi basınca dayanıklı özel gövde penetratörleri (PHG) vasıtasıyla kayıpsız ve sızdırmaz bir şekilde mukavim tekne içine sokulur ve işlemci kabinlerine aktarılır.

Sağladığı Operasyonel ve Taktik Avantajlar

Askeri Gizlilik

Özetle; ASELSAN MEHİS, su altında adeta bir "görünmez hayalet" gibi hareket eden Preveze sınıfı denizaltılarımızın başını su yüzeyine uzattığı anlarda maruz kalabileceği tüm elektromanyetik tehditleri erkenden haber veren, düşmanın radar ağlarını ona karşı bir istihbarat verisine dönüştüren hayati bir Elektronik Harp Kendini Koruma ve Destek teknolojisidir.

Aselsan ZARGANA Denizaltı Torpido Karşı Tedbir Sistemi Entegrasyonu

ASELSAN ZARGANA, denizaltıların su altındaki en büyük kabusu olan düşman ağır sınıf torpido taarruzlarını bertaraf etmek, gelen torpidoları aldatmak ve karıştırmak üzere geliştirilmiş Dünyanın İlk ve Tek Yapay Zekâ Destekli Yerli ve Millî Denizaltı Torpido Karşı Tedbir Sistemidir.

PREYÖM projesi kapsamında Preveze sınıfına entegre edilen bu sistem; tek başına çalışan bağımsız bir fırlatıcı değil, denizaltının sensörleri (FERSAH sonarları), beyni (MÜREN SYS) ve sarf malzemeleri (ZOKA akustik dekoyları) ile kusursuz bir sinerji oluşturan bütüncül bir savunma kalkanıdır.

Sistem Bileşenleri ve Akustik Sarf Malzemeleri

ZARGANA sistemi, denizaltının dış form gövdesine sancak ve iskele taraflarında simetrik olarak yerleştirilen yüksek basınca dayanıklı özel fırlatıcı kovan grupları ile su altında farklı akustik görevler üstlenen iki tip millî ZOKA dekoyundan oluşur:

• ZOKA Akustik Aldatıcı (Decoy): Denizaltının su altındaki akustik ve dinamik ikizini (akustik imzasını) taklit eder. İçerisindeki yerli yazılım sayesinde, Preveze sınıfı denizaltının pervane gürültüsünü, motor tıkırtılarını ve eko (yansıma) karakteristiğini birebir kopyalayarak denizin içine yayar. Gelen düşman torpidosunun arayıcı başlığını kandırarak torpidoyu kendi üzerine çeker.
• ZOKA Akustik Karıştırıcı (Jammer): Çok geniş bir frekans bandında suyun altına çok yüksek şiddette beyaz gürültü (akustik gürültü perdesi) fırlatır. Amacı, gelen düşman torpidosunun aktif/pasif sonarlarını tamamen "sağır etmek" ve torpidonun denizaltımızın yerini saptamasını engellemektir.

Sensörden Silaha: Ölümcül Sinerjinin Çalışma Mantığı

Düşman unsurları tarafından Preveze sınıfı bir denizaltımıza karşı aktif/pasif güdümlü bir ağır torpido ateşlendiğinde, ZARGANA ve yerli sistemlerin ortaklaşa yürüttüğü milisaniyelik savunma zinciri şu şekilde işler:

1. Tespit ve Teşhis : Yaklaşan düşman torpidosunun aktif arayıcı başlığından çıkan yüksek frekanslı pingler veya pervanesinin gürültüsü, pruva ve kuledeki intersept sonarı ile tarafından anında yakalanır. Torpidonun geliş açısı (kerterizi) ve hızı mikrosaniyeler içinde hesaplanır.
2. Akıllı Reaksiyon ve Taktik Karar (MÜREN SYS): Sonarlardan gelen torpido izi verisi doğrudan MÜREN Savaş Yönetim Sistemi'ne akar. MÜREN içerisindeki yapay zekâ destekli karar destek algoritmaları; denizaltımızın o anki derinliğini, hızını, suyun termal tabaka yapısını ve torpidonun konumunu analiz eder. İnsan eli değmeden, denizaltı komutanının önüne "En İdeal Kaçış Rotası" ve "Dekoy Fırlatma Planı" taktik şablon olarak çıkarılır.
3. Senkronize Fırlatma (ZARGANA): Komutanın onaylamasıyla (veya acil durumlarda tam otomatik modda) ZARGANA fırlatıcısı tetiklenir. Dış kovanlardan suyun altına taktik salvo düzeninde ZOKA Akustik Karıştırıcı ve ZOKA Akustik Aldatıcı mühimmatları fırlatılır.
4. Su Altında Tuzak ve Kaçış:
• Önden giden ZOKA Karıştırıcı, yaydığı çok yüksek gürültü perdesi ile yaklaşan düşman torpidosunun sonar kulaklarını geçici olarak kör eder.
• Hemen ardındaki ZOKA Aldatıcı devreye girerek, körlükten çıkan torpidoya kendisini "Preveze denizaltısı" olarak sunar. Torpido, denizaltımızın sahte akustik imza ikizine doğru kilitlenir ve ona yönelir.
• Aynı esnada Preveze sınıfı denizaltımız, öz gürültü ölçüm sistemlerinin denetiminde motor devrini ve hızını akustik olarak en sessiz seviyeye (görünmezlik moduna) ayarlayarak, MÜREN'in çizdiği kaçış rotasından pusu bölgesini terk eder. Torpido ise aldatıcıyı vurarak infilak eder veya yakıtı bitene kadar sahte hedef etrafında dönerek etkisiz kalır.

Taktiksel Üstünlük

Eski Alman torpido sakınma sistemleri, denizaltıdan sadece el ile fırlatılan basit sinyal fişeklerine (poflara) dayanıyordu ve gelen torpidonun akustik karakterine göre bir ayrım yapamıyordu. PREYÖM ile kazandırılan ZARGANA ve ZOKA ailesi sinerjisi, gelen torpidonun modeline göre (Amerikan Mk-48, Avrupa Black Shark veya Rus mühimmatları) farklı frekanslarda akıllı aldatma/karıştırma senaryoları uygulayabilmektedir. Bu yerli sinerji, Preveze sınıfı denizaltılarımızın su altındaki bekasını ve hayatta kalma oranını en zorlu torpido taarruzları karşısında dahi çağdaş askeri standartların zirvesine taşımıştır.

ASELSAN ZARGANA Denizaltı Torpido Karşı Tedbir Sistemi lançerlerinin (fırlatıcı kovanlarının) Preveze sınıfı denizaltılar üzerindeki fiziki yerleşimi, denizaltı mühendisliğinin en hassas hidrodinamik ve akustik taktik planlamalarından biridir.

Sistemin teknenin dış omurgasındaki yerleşim geometrisi, kovan yapıları ve mekanik mimarisi şu detaylara sahiptir:

1. İskele ve Sancak Simetrik Gövde Yerleşimi

ZARGANA lançerleri, denizaltının su altındaki manevra esnekliğini ve her iki yönden gelebilecek torpido tehditlerine aynı anda tepki verebilmesini sağlamak adına simetrik olarak konumlandırılmıştır.

• Konumu: Denizaltının en dış katmanını oluşturan, su geçiren ve hafif kompozit/fiber malzemeden imal edilen hafif form gövde (outer hull) ile basınca dayanıklı çelik çekirdek olan mukavim tekne (pressure hull) arasındaki boşluğa (üst/orta gövde hattına yakın sektöre) yerleştirilirler.
• Dağılımı: Lançer grupları denizaltının hem iskele (sol) hem de sancak (sağ) taraflarına eşit sayıda kovan içerecek şekilde gömülü (ankastre) olarak monte edilir. Bu gizli yerleşim, denizaltının dış hidrodinamik pürüzsüzlüğünü bozmaz ve seyir esnasında ekstra bir su sürtünmesi (hidrodinamik gürültü) yaratmaz.

2. Kovan (Tüp) Yapısı ve Dağılım Matrisi

ZARGANA sistemi, denizaltının boyutuna ve sınıfına göre modüler olarak ölçeklendirilebilen bir kovan mimarisine sahiptir.

• Toplam Kovan Sayısı: Preveze sınıfı (Type-209T1/1400) platformların hacimsel imkânları doğrultusunda sistem genellikle toplam 24 adet fırlatıcı kovandan (iskele tarafta 12, sancak tarafta 12 adet) oluşur.
• Mühimmat Haznesi: Bu kovanların her birinin içerisine 1 adet yerli sarf mühimmatı (ZOKA Akustik Aldatıcı veya ZOKA Akustik Karıştırıcı) yüklenir. Kovanlar sızdırmaz kapaklara sahip olup, denizaltı seyre çıkmadan önce üste/tersanede tamamen doldurulur.

3. Fırlatma Açısı ve İtiş Teknolojisi

Askeri Gizlilik

Entegre Muhabere Sistemleri ve Millî Veri Bağı (Link-11 / Link-22)

Denizaltılar doğası gereği yalnız avlanan platformlar olsa da, modern ağ merkezli harpte su üstü gemileri ve deniz karakol uçaklarıyla gizli ve şifreli veri alışverişi yapmak zorundadır.

• Modernizasyon Öncesi: Sadece kısıtlı sesli telsiz ve eski nesil, hızı düşük analog taktik veri bağları mevcuttur.
• PREYÖM ile Dönüşüm: Denizaltılara Link-11 ve yeni nesil Link-22 (NATO Taktik Veri Bağı) donanımsal ve yazılımsal altyapısı entegre edilmiştir. Askeri Gizlilik

Sayısal Parakete (EM Log) ve Sayısal İskandil (Echo Sounder) Yenilemesi

Seyrüsefer başlığında bahsettiğimiz "Ataletsel Seyrüsefer" cihazını besleyen ve denizaltının dibe çarpmadan, emniyetle seyretmesini sağlayan iki temel yardımcı sensör tamamen dijitalleştirilmiştir:

• Sayısal Parakete (Elektromanyetik Log - EM Log): Denizaltının su içindeki göreceli hızını ve akıntı yönünü gövde altındaki küçük elektromanyetik sensörlerle milimetrik ölçer. Hız verisi MÜREN'in torpido atış kontrol algoritmaları için hayati girdidir.
• Sayısal İskandil (Echo Sounder): Denizaltının alt tabanından deniz yatağına (dibe) doğru dikey olarak çok kısa ve sessiz bir aktif ping göndererek denizaltının omurgası ile deniz dibi arasındaki tam mesafeyi ölçer. Ege Denizi gibi sığ ve engebeli sularda denizaltının dibe oturmasını veya su altı dağlarına çarpmasını engelleyen emniyet sensörüdür. 

Gelişmiş Batarya Su Soğutma ve Hidrojen Tahliye Sistemleri

WECDIS (Savaş Durumsal Sayısal Harita Masası) Entegrasyonu

Yerli Denizaltı Veri Dağıtım Sistemi (DBDS) Entegrasyonu

MÜREN Savaş Yönetim Sistemi'nin, FERSAH sonarlarının ve DENİZGÖZÜ-MERCAN periskoplarının aynı milisaniyede, tek bir hedefi aynı koordinatta görebilmesi için denizaltı içinde kusursuz bir veri senkronizasyonu olmalıdır.

• Dönüşüm: Proje kapsamında HAVELSAN tarafından geliştirilen yerli Denizaltı Veri Dağıtım Sistemi (DBDS) platforma entegre edilmiştir.
• Görevi: DBDS; ataletsel seyrüseferden gelen konum verisini, paraketen gelen hız verisini, sonarlardan gelen hedef kerterizini ve iskandilden gelen derinlik bilgisini toplar. Bu verileri mikrosaniyeler mertebesinde zaman damgasıyla eşleştirerek aynı anda MÜREN'e, ZARGANA'ya ve AKYA torpido atış kontrol sistemine dağıtır. Denizaltı içindeki bu yerli "veri otobanı" olmasaydı, sayısal hüzme şekillendirme ve anlık torpido güdümleme algoritmaları çalışamazdı. 

Sevk, Otomatik Dümen ve Harekât Kontrol Otomasyonu Modernizasyonu

Akustik İz Değerlendirmesi

Askeri Gizlilik

Akustik İz Açısından Kazanılan ARTILAR (Gizlilik Avantajları)

Askeri Gizlilik

Akustik İz Açısından Oluşan EKSİLER ve Zorluklar (Yönetilmesi Gereken Riskler)

Akustik İz Performans Değerlendirme Özeti

Akustik Parametre	Modernizasyon Öncesi Durum	PREYÖM Sonrası Durum	Net Taktik Etkisi
Düşük Hızda Pusu Gizliliği (3-5 knot)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Yüksek Hızda Akış Gürültüsü (15+ knot)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Gürültü İptal (Noise Cancellation) Gücü	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik

Operasyonel Evrelere Göre Akustik İz Değerleri

Askeri Gizlilik

Tahmini Aktif Sonar Yansıma Gücü ve Tahmini Net Manyetik Anomali

Askeri su altı fiziğinde, bir denizaltının Aktif Sonar Yansıma Gücü (Hedef Gücü / Target Strength - TS) ve Net Manyetik Anomali (Manyetik İz / Magnetic Signature) değerleri, doğrudan harekât güvenliğini ilgilendiren ve en yüksek derecede gizlilik derecesine sahip parametrelerdir.

Askeri Gizlilik

Operasyonel Evrelere Göre Konsolide Tahmini dB Kıyaslama Matrisi

Aşağıdaki teorik değerler, 1 mikropaskal referans basıncına göre 1 metre mesafedeki ses gücünü (dB re 1µPa @1m) ifade etmekte olup, tüm harekât safhalarını eksiksiz içermektedir:

Operasyonel Evre / Harekât Safhası	1. Orijinal Preveze İz Seviyesi (Eski Durum)	2. PREYÖM Sonrası İz Seviyesi (Mevcut Durum)	3. PREYÖM + Akustik Stealth Paketi (Anechoic + ANC)	Stealth Paket Sonrası Ek Taktiksel Kazanım ve Değerlendirme
Tabana Oturma / Dip Pususu (0 knot, Motorlar Kapalı, Batarya Koruma)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Görev Bölgesi Devriyesi (3 knot, Pusu Modu, Batarya)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Savaş Dönemi Taktik İntikal (8 knot, Sualtı, Batarya)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Barış Dönemi Taktik İntikal (12+ knot, Yüksek Sürat, Şnorkel/Dizel)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Su Altı Yüksek Sürat Kaçış Hızı (15 - 22 knot, Torpido Sakınma, Batarya)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Şnorkel ile Şarj Safhası (4 knot, Akustik Körlük Riski, Dizel)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Satha Çıkış / Su Üstü Seyri (10-12 knot, Liman Giriş/Boğaz Geçişi, Dizel)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Mühimmat Fırlatma Anı (AKYA / ATMACA Ateşleme Şoku)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik

Tahmini (Teorik) Manyetik İz Değişimleri ve nT Kıyaslamaları

Denizaltının operasyonel evrelerine ve harekât safhalarına göre manyetik iz (Manyetik Anomali) değerlerinde de belirgin değişimler meydana gelmektedir.

Evrelere Göre Konsolide Tahmini Manyetik İz Kıyaslama Matrisi

Aşağıdaki teorik değerler, deniz yüzeyine veya düşman MAD (Manyetik Anomali Tespit) sensörlerine olan standart operasyonel mesafeler baz alınarak, Net Manyetik Anomali Sapması (nT - Nanotesla) cinsinden modellenmiştir:

Operasyonel Evre / Harekât Safhası	1. Orijinal Preveze İz Seviyesi (Degaussing Kapalı / Ham İz)	2. PREYÖM Sonrası İz Seviyesi (Yerli Akıllı Panolar + Degaussing Aktif)	3. PREYÖM + Gelişmiş Kompozit/Düşük Manyetik Stealth Paketi	Stealth Paket Sonrası Ek Taktiksel Manyetik Kazanım ve Değerlendirme
Tabana Oturma / Dip Pususu (0 knot, Motorlar Kapalı, Asgari Akım)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Görev Bölgesi Devriyesi (3 knot, Pusu Modu, Batarya)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Savaş Dönemi Taktik İntikal (8 knot, Sualtı, Batarya)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Barış Dönemi Taktik İntikal (12+ knot, Yüksek Sürat, Şnorkel/Dizel)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Su Altı Yüksek Sürat Kaçış Hızı (15 - 22 knot, Torpido Sakınma, Batarya)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Şnorkel ile Şarj Safhası (4 knot, Akustik Körlük Riski, Dizel)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Satha Çıkış / Su Üstü Seyri (10-12 knot, Liman / Boğaz Seyri)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Mühimmat Fırlatma Anı (AKYA / ATMACA Fırlatma Şoku)	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik

Projenin Yerlilik Oranı Değerlendirmesi

Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) Projesi, Türk savunma sanayiinin "sistem" ve "alt sistem" entegrasyonu seviyesinde %80'in üzerinde bir yerlilik ve millîlik oranına ulaştığı tarihi bir başarı hikayesidir.

Denizaltı mühendisliği gibi hata kabul etmeyen, tamamen yabancı (Alman HDW) tasarımı ve lisans kısıtlamalarına tabi bir platformda ulaşılan bu yerlilik oranının sistemler bazındaki stratejik analizi şu şekildedir:

1. Komuta Kontrol ve Yazılım Katmanı: %100 Yerlilik

Denizaltının en stratejik noktası olan "beyin" katmanında yabancı bağımlılığı tamamen sıfırlanmıştır.

• MÜREN Savaş Yönetim Sistemi (SYS): TÜBİTAK BİLGEM ve HAVELSAN tarafından satır satır yerli kaynak kodlarıyla yazılan MÜREN, milli gerçek zamanlı işletim sistemiyle birlikte %100 yerli ve millîdir.
• Atış Kontrol Algoritmaları (AKS): Silahların fırlatma, sevk ve idare kodları tamamen yerlileştirildiği için yabancı ülkelerin kapalı kutu (kara kutu) yazılım kısıtlamaları ve veto yetkileri tamamen kırılmıştır.

2. Sonar ve Akustik Sensör Katmanı: %70 - %80 Hibrit Yerlilik

Denizaltının "kulakları" olan sonar sistemlerinde Türkiye, dünyada çok az ülkenin sahip olduğu bir yetenek paylaşım modeline imza atmıştır.

• Kuru Taraf ve Sinyal İşleme: Sonarlardan gelen ham verileri işleyen hüzme şekillendirme (beamforming) bilgisayarları, veri dönüştürme kabinleri ve yapay zeka destekli hedef sınıflandırma yazılımları %100 yerlidir.
• Islak Taraf (Sensörler): Mevcut dairesel ana sonarın (CAS) ana seramik blokları yapısal olarak korunurken; yanal sonarlarda (FAS) kullanılan Meteksan MSH-11 ve kestirim/intersept sonarlarında kullanılan FERSAH 100-S IA ile Meteksan IDRS gibi kritik sensör hatları %100 yerli seramik transdüser teknolojisiyle imal edilmiştir.

3. Silah ve Savunma Sistemleri Katmanı: %90+ Yerlilik

Denizaltının hücum gücü ve öz savunması neredeyse tamamen yerli mühimmat ekosistemine devredilmiştir.

• Vurucu Güç: Entegrasyonu tamamlanan ROKETSAN AKYA Ağır Torpili ve Kapsüllü ATMACA (Sub-ATMACA) füzeleri, alt bileşenlerinden patlayıcı başlıklarına kadar %90'ın üzerinde yerlilik oranına sahiptir.
• Öz Savunma: ASELSAN ZARGANA Torpido Karşı Tedbir Sistemi lançerleri ve bu sistemden fırlatılan akıllı ZOKA Akustik Aldatıcı/Karıştırıcı ailesi %100 yerli mühendislik ürünüdür.

4. Platform Destek ve Güç Elektroniği: %85+ Yerlilik

Yerlilik Oranını Sınırlayan Platform Sektörleri (Kalan Yabancı Payı)

Projenin tamamen bir "Gövde İnşası" değil, "Yarı Ömür Modernizasyonu" olması sebebiyle, değiştirilmesi ekonomik ve yapısal açıdan verimli olmayan şu temel alanlar yabancı (orijinal Alman) olarak kalmıştır:

Stratejik Değerlendirme

PREYÖM Projesindeki %80+'lik yerlilik başarısı, Türkiye'ye sadece ekonomik bir tasarruf sağlamamıştır. Türkiye bu oranla, "Yabancı bir ülkenin inşa ettiği gizli bir askeri platformun içine, o ülkeye haber vermeden ve bağımlı kalmadan kendi millî beynini, kulaklarını ve silahlarını takabilme" stratejik egemenliğini kazanmıştır. Bu yüksek yerlilik oranı, inşası planlanan MİLDEN (Milli Denizaltı) projesinin %100 yerli bir tasarımla yapılabilmesinin en büyük teminatıdır.

PREYÖM Tahmini Bütçe Analizi ve Konsolide Tablosu

Askeri denizcilik projelerinde yarı ömür modernizasyon bütçeleri; platformların söküm, donatım, tersane işçilik kalemleri ve özellikle millî yazılım/sensör Ar-Ge harcamalarının entegrasyon maliyetlerini kapsayan çok katmanlı finansal yapılardır. Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve yüklenici konsorsiyum (STM-ASELSAN-HAVELSAN-ASFAT) arasındaki PREYÖM sözleşmesinin finansal derinliği, ek bütçe revizyonları (örneğin ASELSAN'ın sistem genişletmeleri için yaptığı ek sözleşmeler) ve küresel askeri tersane maliyet indeksleri baz alınarak hazırlanan Tahmini Bütçe Analizi ve Konsolide Tablosu şu şekildedir:

PREYÖM Tahmini Bütçe Dağılım Analizi

4 adet Preveze sınıfı denizaltının baştan aşağı yenilenmesini kapsayan toplam bütçenin, küresel pazardaki benzer Type-209 modernizasyon ihaleleri ve yerli sanayi harcamaları doğrultusunda yaklaşık Askeri Gizlilik olduğu tahmin edilmektedir.

Projenin yerlilik oranının yüksek olması (%80+), normal şartlarda yurt dışına ödenecek olan "lisans, tasarım ve dış yazılım" maliyetlerini Türkiye'nin içinde tutmuş, bütçenin büyük kısmının doğrudan yerli savunma ekosistemine (Ar-Ge ve yerli üretim sermayesi olarak) akmasını sağlamıştır.

PREYÖM Konsolide Tahmini Bütçe Matrisi

Bütçe Kalemi / Harcama Grubu	Toplam Bütçedeki Tahmini Payı (%)	Tahmini Maliyet Aralığı (Milyon USD)	Harcamanın Kapsadığı Temel Kalemler	Finansal Tasarruf / Yerlilik Etkisi
Savaş Yönetim Sistemi & Yazılım	%20	Askeri Gizlilik	MÜREN SYS yazılım altyapısı, Atış Kontrol Sistemi (AKS) algoritmaları, konsollar (MİK).	%100 Milli Sermaye: Yabancı firmalara ödenecek fahiş kaynak kodu ve entegrasyon lisans ücretleri tamamen sıfırlanmıştır.
Sonar, Akustik & Sensör Suiti	%25	Askeri Gizlilik	FERSAH 100-S serisi modüller, Meteksan MSH-11, IDRS, sinyal işleme kabinleri ve basınca dayanıklı penetratörler (PHG).	Yüksek Katma Değer: Islak ve kuru tarafın yerli kabiliyetlerle çözülmesi, lojistik yedek parça maliyetlerini uzun vadede düşürmüştür.
Elektronik Harp, Mast & Direk Grubu	%15	Askeri Gizlilik	DENİZGÖZÜ-MERCAN 100/200 optronik direkleri, MEHİS ED/ESM sistemleri, LPI Radar altyapısı.	Teknoloji Transferi Tasarrufu: Mukavim tekneyi delmeyen yerli optronik direkler sayesinde yapısal risk ve parça ithalatı önlenmiştir.
Silah, Savunma & Entegrasyon	%15	Askeri Gizlilik	ZARGANA sistemi, ZOKA dekoy kovanları, torpido tüplerinin AKYA/ATMACA mühimmatlarına göre dijitalleştirilmesi.	Mühimmat Bağımsızlığı: Yerli kovan dönüşümü, gelecekte yabancı torpido alım maliyetlerini (adet başına milyonlarca dolar) tamamen ortadan kaldırmıştır.
Platform Destek, Güç Elektroniği & Kablolama	%15	Askeri Gizlilik	EMC korumalı askeri kablolama, yerli Statik İnverterler, Akıllı Dağıtım Panoları, Soğutulmuş Su Sistemi (Chilled Water), sessiz valfler.	Bakım Maliyeti Düşüşü: Güç kalitesinin artmasıyla hassas askeri kartların arızalanma oranı (MTBF) düşmüş, işletme maliyetleri optimize edilmiştir.
Tersane İşçilik & Ağır Mekanik Bakım	%10	Askeri Gizlilik	Gölcük Tersanesi işçilik saatleri, havuzlama maliyetleri, mukavim tekne kaynak kapamaları, MTU dizel motor ve Siemens motor overhaul bakımları.	Yerli İş Gücü Katsayısı: Ağır sanayi ve işçilik harcamaları tamamen millî askeri tersane bünyesinde kalarak yurt dışı döviz çıkışını engellemiştir.
TOPLAM (4 ADET DENİZALTI)	%100	Askeri Gizlilik	4 adet Preveze Sınıfı denizaltının tüm yarı ömür modernizasyon programı finansmanı.	Büyük Stratejik Finansal Kazanç: Yeni bir denizaltı alım maliyetinin çok küçük bir kısmıyla 4 geminin ömrü 20 yıl uzatılmıştır.

 

Finansal ve Stratejik Geri Dönüş (ROI) Değerlendirmesi

1. Maliyet-Etkin Ömür Uzatımı: Modern bir dizel-elektrikli denizaltının sıfırdan inşa maliyeti günümüzde platform başına yaklaşık Askeri Gizlilik seviyesindedir. PREYÖM projesi ile tek bir denizaltının sıfır inşa maliyetinin neredeyse yarısına, 4 adet denizaltı baştan aşağı yenilenerek donanmaya 15-20 yıllık ekstra operasyonel ömür kazandırılmıştır.
2. İhracat Potansiyeli ve Sermaye Kazanımı: Bu projede STM, ASELSAN ve HAVELSAN'ın kazandığı entegrasyon ve bütçe yönetimi birikimi, Türkiye'nin Pakistan Agosta 90B modernizasyonu gibi uluslararası ihaleleri kazanmasını sağlamış ve ülkeye doğrudan döviz girdisi (ihracat başarısı) olarak geri dönmüştür.

Türk Deniz Kuvvetleri’nin mavi vatan derinliklerindeki stratejik caydırıcılığını ve görünmezlik zırhını 21. yüzyıl standartlarına taşıyan Preveze Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) Projesi, Türk savunma sanayiinin yabancı bir askeri platformu tamamen yerli bir akıl (MÜREN) ve kulakla (FERSAH) donatabildiği tarihi bir egemenlik ve mühendislik tescilidir; bu başarı, Türkiye’nin gelecekteki MİLDEN (Milli Denizaltı) hedefine giden su altı yol haritasının en sarsılmaz teknolojik temelini oluşturmaktadır.

Gür Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu Projesi

Türk Deniz Kuvvetleri envanterinde yer alan ve en gelişmiş Type-209 tasarımı olan 4 adet Gür sınıfı denizaltının (TCG Gür, TCG Çanakkale, TCG Burakreis ve TCG I. İnönü) çağın taktik ihtiyaçlarına göre yenilenmesi amacıyla yürütülen program Gür Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu Projesi'dir.

Preveze Sınıfı Yarı Ömür Modernizasyonu (PREYÖM) projesinde elde edilen muazzam mühendislik, yazılım ve akustik tecrübe, Gür sınıfı modernizasyonunun en büyük teknolojik ve finansal temelini oluşturmaktadır. Projeye dair teknik ve stratejik detaylar şu şekildedir:

1. Gür Sınıfının Orijinal Altyapısı ve İhtiyaç Nedeni

2003-2008 yılları arasında Gölcük Tersanesi'nde inşa edilerek donanmaya katılan Gür sınıfı, modernizasyon öncesinde de orijinal Alman altyapısıyla envanterdeki Ay ve Preveze sınıflarına göre daha gelişmiş sensörlere sahiptir.

• Platformlar orijinalinde Krupp Atlas ISUS-90 Savaş Yönetim Sistemi ve UGM-84 Sub-Harpoon ateşleme yeteneğiyle teslim edilmişti.
• Ancak sistemlerin zamanla teknolojik olarak eskimesi, parça tedarikinin zorlaşması ve en önemlisi millî ağır mühimmatımız AKYA Ağır Torpili ile Kapsüllü ATMACA füzesini entegre edebilme zorunluluğu, bu sınıfın da millî bir "beyin ve kulak" dönüşümüne alınmasını kaçınılmaz kılmıştır.

2. MÜREN-GÜR ve Entegre Edilecek Millî Sistemler

PREYÖM'de rüştünü ispat eden yerli ekosistem, Gür sınıfı yarı ömür modernizasyonunda doğrudan seri üretim ve hızlı entegrasyon modeliyle uygulanmaktadır:

Askeri Gizlilik

3. Platform ve Yapısal Dönüşüm Avantajı (Maliyet ve Zaman Tasarrufu)

Gür sınıfı modernizasyonunun en büyük avantajı, Preveze sınıfında çekilen "ilk tasarım ve mühendislik sancaklarının" bu projede birer kazanca dönüşmesidir:

Askeri Gizlilik

Projenin Stratejik Önemi ve Teslimat Döngüsü

Gür Sınıfı Yarı Ömür Modernizasyonu, Türk donanmasının MİLDEN (Milli Denizaltı) projesi öncesindeki son ara istasyonudur. 4 adet Gür sınıfı denizaltının da bu döngüyü başarıyla tamamlamasıyla birlikte Türk Deniz Kuvvetleri; Ay sınıfının modern varyantları, Preveze-YÖM sınıfı ve Reis sınıfı (Type-214 TN) ile birlikte Akdeniz ve Ege'deki tüm su altı vurucu gücünü ortak bir millî yazılım (MÜREN / ADVENT) çatısı altında birleştirmiş olacaktır. Bu durum, ağ merkezli su altı harbinde Türkiye'ye mutlak bir taktiksel komuta ve lojistik yedek parça üstünlüğü tescil etmektedir.

Gür Sınıfı Denizaltı Yarı Ömür Modernizasyonu projesi, lider gemide elde edilen mühendislik birikiminin seri üretime aktarılmasıyla optimize edilmiş bir döngüde yürütülmektedir. Projenin resmi takvimi, imza süreçleri ve tersane teslimat aşamalarına dair genel öngörüler şu şekildedir:

1. Resmi Takvim ve Sözleşme Süreçleri

Askeri Gizlilik

2. Tersane Teslimat ve Entegrasyon Aşamaları

Askeri Gizlilik

Takvimi Hızlandıran "Preveze" Avantajı

Askeri Gizlilik

Çoklu Angajman Taktik Doktrini

Preveze ve Gür sınıfı denizaltıların Yarı Ömür Modernizasyonları (PREYÖM / MÜREN-GÜR), donanmanın su altı muharebe felsefesinde lineer (sıralı) hücum taktiğinden, sayısal ve ağ merkezli ağ-tabanlı çoklu angajman doktrinine geçişi sağlayan devrimsel bir dönüşüm yaratmıştır.

Modernizasyon öncesi mevcut angajman kısıtlamaları ile YÖM sonrasında kazanılan yeni nesil Çoklu Angajman Taktik Doktrini'nin derinlemesine karşılaştırması şu şekildedir:

Askeri Gizlilik

Mevcut ve Çoklu Angajman Doktrini Karşılaştırma Matrisi

Taktiksel Parametre / Yetenek	Modernizasyon Öncesi (Klasik Doktrin)	YÖM / MÜREN Sonrası (Çoklu Angajman Doktrini)	Kazanılan Net Taktiksel Çarpan
Eş Zamanlı Hedef Angajmanı	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Mühimmat Fırlatma Seçenekleri	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Güdüm Otobanı ve Veri Akışı	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Hedef Koordinat Temini	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Reaksiyon ve Savunma Hızı	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik

 

Özet Doktrinel Karşılaştırma: Modernizasyon öncesinde Preveze ve Gür sınıfları, pusu kurup tek bir hedefe odaklanan ve yerini belli ettikten sonra bölgeden kaçmaya çalışan klasik birer avcı konumundaydı. YÖM sonrasında kazanılan Çoklu Angajman Taktik Doktrini ile bu denizaltılar; su altı ağ şebekesine bağlı, düşman görev gruplarını hem torpido hem füzelerle aynı anda yaylım ateşine tutabilen, siber olarak güvenli ve tek başına stratejik birer deniz kontrol kalesine dönüştürülmüştür.

Ağ Merkezli Harp (Network-Centric Warfare) Doktrini

PREYÖM ile Preveze ve Gür sınıfı denizaltılara kazandırılan Link-22 Taktik Veri Bağı kabiliyeti, Türk Deniz Kuvvetleri'nin su altı harekât felsefesini tekil pusu mantığından çıkarıp, müşterek sahada Ağ Merkezli Harp (Network-Centric Warfare) doktrininin en ölümcül bileşeni haline getirmiştir.

Bu teknolojik sıçramanın, çok boyutlu (su altı, su üstü, hava) müttefik unsurlarla birlikte düşman su üstü görev gruplarına karşı uygulanan Zaman Ayarlı Eş Zamanlı Vuruş (Time on Target - ToT) taktiği eksenindeki doktrinel değerlendirmesi şu başlıklar altında yapılabilir:

1. "Sessiz ve Görünmez" Sensör Füzyonu Doktrini (Ağ Ötesi Keşif)

Askeri Gizlilik

2. Zaman Ayarlı Eş Zamanlı Vuruş (Time on Target - ToT) Doktrini

Askeri Gizlilik

ToT Doktrininde Unsur Bazlı Rol Dağılım Matrisi

Müşterek Unsur Sınıfı	Harekât Sahasındaki Birincil Rolü	Link-22 Üzerinden Sağladığı Katkı	ToT Taarruzundaki Silah Katkısı
Uçar Unsur (Meltem-3 DKU / AKINCI İHA)	Keşif, Gözetleme ve Erken Uyarı (Erken Teşhis).	Düşman filosunun tam konumunu, yaydığı radar sinyallerini ağa canlı aktarma.	Uzaktan havadan atılan hafif torpido veya güdümlü mermi desteği.
Su Üstü Unsuru (İstif Sınıfı / MİLGEM Fırkateynleri)	Bölge Deniz Kontrolü ve Hava Savunma Şemsiyesi.	Denizaltıyı havadan gelebilecek tehditlere karşı korurken, taktik taarruz zamanlamasını koordine etme.	Su üstünden fırlatılan uzun menzilli ATMACA füzeleri.
Su Alti Unsuru (PREYÖM Preveze / MÜREN-GÜR Sınıfı)	Görünmez Hücum Gücü (Pusu Unsuru).	Tamamen sessiz kalarak, ağdan aldığı koordinatla düşmanın kalbine sızma.	Su altından fırlatılan, saptanması en zor olan Kapsüllü ATMACA ve dipten yaklaşan AKYA Ağır Torpili.

 

Doktrinel Sonuç ve Stratejik Kazanım

Askeri Gizlilik

Sonuç olarak; Link-22 tabanlı ToT kabiliyeti, Preveze ve Gür sınıflarımıza tekil bir taktik yetenek eklememiş; onları Türk Deniz Kuvvetleri'nin müşterek, çok boyutlu ve ağ merkezli modern deniz savaşı doktrininin en görünmez, en ölümcül hücum enstrümanı haline getirmiştir.

Denizaltı Savunma Harbi (DSH) Kabiliyet Artışı

PREYÖM ile Preveze ve Gür sınıfı denizaltılara kazandırılan Link-22 Taktik Veri Bağı kabiliyeti, su üstü hedeflerine karşı sağladığı ToT (Zaman Ayarlı Eş Zamanlı Vuruş) avantajının yanı sıra, su altı harbinin en karmaşık ve en tehlikeli safhası olan Denizaltı Savunma Harbi (DSH / Anti-Submarine Warfare - ASW) doktrininde de devrimsel bir paradigma değişimi yaratmıştır.

Denizaltıların bir düşman denizaltısına karşı yürüttüğü muharebe, iki kör insanın karanlık bir odada birbirini çıt çıkarmadan aramasına benzer. Link-22, Türk denizaltılarına bu karanlık odada "müttefik unsurların gözü ve kulağıyla görebilme" kabiliyeti kazandırarak düşman denizaltılarına karşı muharebe gücünü katlamıştır. Bu dönüşümün doktrinel değerlendirmesi şu başlıklar altında yapılabilir:

1. "Çoklu Statik / Dağınık Akustik Ağ" Doktrini (Multi-Static ASW)

Askeri Gizlilik

2. "Gözcü ve Vurucu" Ayrımı Doktrini (Hunter-Killer Teaming)

Askeri Gizlilik

3. Çift Yönlü Fiber Optik Bağlantı ve Ağ Füzyonu (AKYA Sinerjisi)

Askeri Gizlilik

Düşman Denizaltılarına Karşı DSH Yetenek Değişim Matrisi

Harekât Parametresi	Modernizasyon Öncesi (Klasik DSH Doktrini)	PREYÖM / Link-22 Sonrası (Ağ Merkezli DSH)	Kazanılan Net Taktiksel Çarpan
Durumsal Farkındalık Alanı	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Termal Tabaka (Kör Nokta) Engeli	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Taarruz Güvenliği	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik
Su Altı Kaos Yönetimi	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik	Askeri Gizlilik

Doktrinel Sonuç ve Stratejik Değerlendirme

PREYÖM ile kazandırılan Link-22 kabiliyeti, düşman su altı unsurlarına karşı yürütülen harekâtlarda Türk denizaltıcısına "Akustik Asimetri" sağlamıştır. Düşman dizel-elektrikli veya nükleer denizaltıları ne kadar sessiz olursa olsun, su üstündeki çok boyutlu DSH avcı ağımızın (fırkateynler, Meltem-3 uçakları) topladığı veriler Link-22 ile doğrudan bizim denizaltımızın torpido kovanlarına (MÜREN) aktığı için, düşmanın "sessizlik zırhı" ağ merkezli bu güç birliği karşısında tamamen kırılmaktadır. Preveze ve Gür sınıfları bu sayede, Mavi Vatan'ın derinliklerinde düşman denizaltı avcılarını avlayan "avcıların avcısı" konumuna yükseltilmiştir.

Müşterek Su Altı Engel Hatları ve Pusu Doktrini

Askeri Gizlilik

Doktrinel Sonuç ve Stratejik Caydırıcılık

Müşterek Su Altı Engel Hatları ve Pusu Doktrini, Türk Deniz Kuvvetleri'ne Mavi Vatan'da "Akustik Asimetri ve Bölge Erişimi Engelleme" (A2/AD - Anti-Access/Area Denial) kabiliyeti kazandırmıştır.

Yarı Ömür Modernizasyonlu Preveze/Gür sınıfları ile yeni nesil Reis sınıfının Link-22 çatısı altında bu denli senkronize çalışması, Doğu Akdeniz veya Ege'ye izinsiz girmeye çalışacak herhangi bir düşman denizaltısı veya su üstü görev grubu için su altını tamamen ölümcül bir pusu labirentine dönüştürmektedir. Bu müşterek doktrin, Türkiye'nin kendi millî tasarım denizaltısı olan MİLDEN envantere girene kadar, deniz altındaki mutlak stratejik üstünlüğümüzü tescilleyen en birincil operasyonel konsepttir.

Askeri Gizlilik

Stratejik Kara Taarruzu ve Derinlik Harekâtı" Doktrini

PREYÖM ve MÜREN-GÜR projeleriyle denizaltılarımıza kazandırılan Link-22 Taktik Veri Bağı kabiliyetinin su altı (DSH) ve su üstü (SUH) harbinden sonraki en fütüristik ve stratejik bacağı, denizaltıyı bir kıyı savunma/pusu unsuru olmaktan çıkarıp "Stratejik Kara Taarruzu ve Derinlik Harekâtı" (Land Attack) doktrininin görünmez bir fırlatma platformuna dönüştürmesidir.

Askeri Gizlilik

Kara Taarruzu ToT Doktrininde Unsur ve Mühimmat Sinerji Matrisi

Askeri Gizlilik

Sonuç olarak; Link-22 tabanlı Kara Taarruzu ToT kabiliyeti, Türk Deniz Kuvvetleri'nin müşterek derinlik harekâtı doktrinini tamamen olgunlaştırmıştır. Bu yetenek, modernize denizaltılarımızı sadece birer deniz savaşçısı yapmamış; onları Türk Silahlı Kuvvetleri'nin müşterek ağ merkezli harekât planlarında düşman anakarasına karşı kullanılacak en gizli, en korunaklı ve en siber-güvenli stratejik caydırıcılık kozu haline getirmiştir.

Doktrinel ve Operasyonel Performans Artışları

Preveze ve Gür sınıfı denizaltılarımızın yarı ömür modernizasyonları (YÖM) öncesi ve sonrasında yaşadığı doktrinel ve operasyonel performans artışları, su altı harbinin altı temel stratejik ekseni üzerinden şekillenmektedir.

Askeri Gizlilik

Derleyen: Çınar Çakmak