Savunma ve Stratejik Analizler

20 Kasım 2026 Cuma

Somali Coğrafyasında Kara Güçleri Yapılanması, Yabancı Misyonlar ve Çatışma Dinamikleri

Derlemedir! Derleyen Çınar Çakmak

Önsöz ve Giriş

Afrika Boynuzu’nun kalbinde, Kızıldeniz ile Hint Okyanusu’nun kesişim noktasında yer alan Somali, modern tarihin en uzun süreli devlet inşası ve güvenlik krizlerinden birine sahne olmaktadır. 2026 yılı itibarıyla Somali sahası yalnızca geleneksel bir terörle mücadele alanı olmaktan çıkmıştır. Bölge artık küresel ve bölgesel güçlerin limanlar, askeri üsler, enerji kaynakları ve uzay projeleri üzerinden rekabet ettiği çok katmanlı bir jeopolitik düğüme dönüşmüştür.

Somali; dili, dini ve etnik kökeni bakımından Afrika kıtasının en homojen toplumlarından birine sahiptir. Buna karşın ülke, 1991 yılında merkezi devlet otoritesinin çöküşünden bu yana kalıcı bir siyasi ve askeri bütünlük tesis edememiştir. Nüfusun neredeyse tamamı Sünni İslam’ın Şafii mezhebine mensup etnik Somalililerden oluşsa da toplumsal sadakat ve güç paylaşımı ulus-devlet kurumları yerine köklü klan konfederasyonları üzerinden şekillenmektedir. Bu sosyolojik zemin, sömürge dönemi sınır mirası ve dış müdahalelerle birleştiğinde Somali’yi tek merkezli bir devletten ziyade çok parçalı bir güçler dengesine dönüştürmüştür.

2026 yılı itibarıyla Somali coğrafyasındaki fiilî otorite ve askeri kontrol dört ana idari merkezde toplanmış durumdadır. Uluslararası tanınırlığa sahip Somali Federal Hükümeti (Mogadişu ekseni), kendi düzenli ordusu ve kurumlarıyla fiilen bağımsız hareket eden Somaliland, merkezi yönetimle bağlarını askıya alarak kendi liman gelirleri ve paramiliter ordularıyla özerkliğini koruyan Puntland ile Kasım 2024 sonrası yaşanan silahlı çatışmalarla Mogadişu’dan kopan Jubaland, sahada ayrı komuta zincirlerine ve dış müttefiklik ağlarına sahip dört temel aktörü oluşturmaktadır. Bu dört idari merkezin dışında, orta ve güney Somali’nin geniş kırsal alanlarını kontrol eden Eş Şebab ile kuzeydoğudaki dağlık hatlarda varlık gösteren IŞİD (Somali) ise güvenlik mimarisini tehdit eden devlet dışı unsurlar olarak öne çıkmaktadır.

Bu çalışma, Somali’deki mevcut tabloyu yüzeysel siyasi yorumların ötesine taşıyarak sahadaki fiilî askeri ve idari gerçeklikler üzerinden analiz etmek amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma boyunca dört ana gücün ve eyalet düzeyindeki yerel kuvvetlerin (Darwish ve milis yapıları) tümen, tugay ve tabur bazlı teşkilat şemaları, envanter kapasiteleri ve konuşlanma bölgeleri ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Bununla birlikte radikal örgütlerin yapılanması, savunma bütçeleri, dış finansman modelleri ve Türkiye başta olmak üzere uluslararası aktörlerin (AUSSOM, ABD, BAE, Mısır, İsrail vb.) sahadaki misyonları karşılaştırmalı tablolar ve güncel kontrol haritalarıyla ortaya konmaktadır.

Elinizdeki bu analizin temel amacı, Somali’nin neden etnik ve dini homojenliğine rağmen siyasi ve askeri birliğini koruyamadığını somut verilerle açıklamaktır. Çalışmanın son bölümünde bu parçalanmanın iç ve dış nedenleri sentezlenmekte; kalıcı istikrar için anayasal uzlaşıya dayalı siyasi/hukuki çözüm modelleri ile merkezi ordunun güçlendirilmesinin bu sürece nasıl katkı sağlayabileceği tartışmaya açılmaktadır.

 

A-Somali Ulusal Ordusu Kara Kuvvetleri Yapılanması

Somali Kara Kuvvetleri teşkilatındaki tümen ve tugayların; birlik sınıfları (piyade, komando, motorize/mekanize, paramiliter), bağlı tabur sayıları ve konuşlandıkları bölgelere göre güncellenmiş yapısı aşağıda yer almaktadır.

Somali Kara Kuvvetleri Birlik Sınıfları, Tabur Adetleri ve Konuşlanma Tablosu

Tümen / Üst Komutanlık

Bağlı Tugaylar

Birlik Sınıfı / Tanımı

Bağlı Tabur Adedi

Konuşlu Olduğu Yer / Bölge

12 Nisan Tümeni

1., 2., 3., 4., 6. ve 7. Tugaylar

Hafif Piyade / Muhafız (Kısmen eski milis/paramiliter kökenli birliklerden dönüştürülmüş düzenli piyade)

Her tugayda ortalama 3–4 tabur (Tümen genelinde ~18–20 tabur)

Mogadişu (Banaadir) ve Aşağı Şabelle (Merke, Afgooye çevresi)

21. Tümen

13. Tugay ve bölge tugayları

Hafif Piyade (Yerel milis/paramiliter grupların entegrasyonuyla kurulan bölgesel piyade)

Tugay başına 3–4 tabur

Galmudug Eyaleti (Dhusamareb karargâh merkezi ve çevresi)

26. Tümen

(26. Ordu Komutanlığı)

Yeniden teşkilatlandırılan çekirdek birlikler ve entegre yerel tugaylar

Hafif Piyade / Bölgesel Savunma (Yerel SSC-Khatumo milislerinin federal orduya entegrasyonuyla yeniden kurulan komutanlık)

Kurulum aşamasında (Yerel savunma taburları entegre edilmektedir)

Kuzeydoğu Eyaleti (NES) (Laascaanood merkezli Sool ve Cayn sınır hattı)

27. Tümen

5. Tugay, 29. Tugay

Hafif Piyade (Eski yerel/paramiliter güçlerden entegre bölgesel piyade)

Tugay başına 3–4 tabur

Hirshabelle Eyaleti (Jowhar ve Beledweyne hatları)

43. Tümen (Kâğıt üzerinde SNA kadrosunda yer alsa da Aralık 2024 kopuşu sonrası birliklerin büyük bölümü fiilen Jubaland komutasına geçmiştir

)

11. Tugay

Hafif Piyade (Bölgesel savunma piyadesi)

Tugay başına 3–4 tabur

Jubaland Eyaleti (Kismayo ve Aşağı Juba hattı)

60. Tümen

8. Tugay, 9. Tugay

Hafif Piyade (Bölgesel piyade)

Tugay başına 3–4 tabur

Güney Batı Eyaleti (Baidoa karargâh merkezi ve Bay/Bakool bölgeleri)

1. Gorgor Tümeni

17., 18., 19., 20., 21. ve 22. Gorgor Tugayları

Komando / Motorize Taarruz (MRAP/Kirpi zırhlı araçlarıyla destekli, mekanize olmayan motorize komando gücü)

Tugay başına 3–4 komando taburu (Tümen genelinde ~18–20 tabur)

Merkez üs Mogadişu (TURKSOM); harekât bölgesine göre Orta/Aşağı Şabelle, Galmudug ve Hirshabelle cepheleri

Doğrudan Genelkurmay (Tümene bağlı değil)

16. Danab Tugayı

Özel Kuvvetler / Komando (Hava indirme ve zırhlı araç destekli hafif piyade özel harekât birliği)

4–5 özel harekât taburu

Merkez üs Baledogle Hava Üssü (Aşağı Şabelle); nokta operasyonları için ülke geneli

 

Birlik Tanımlarına İlişkin Teknik Açıklamalar

·        Mekanize ve zırhlı birlik durumu: Somali Kara Kuvvetleri envanterinde büyük ölçekli paletli zırhlı muharebe araçları bulunmadığı için orduda klasik anlamda bağımsız bir mekanize tümen veya tugay yapısı yoktur. Ancak Şubat 2026'da Türkiye'den sevk edilen 10–15 adet modernize M48 ve M60 Patton ana muharebe tankı ile ordu, 1991 sonrası ilk kez paletli zırhlı ateş gücüne kavuşmuştur. Bu tanklar ve Kirpi ile Puma gibi mayına dayanıklı tekerlekli araçlar (MRAP), ayrı bir mekanize tümen oluşturmak yerine ağırlıklı olarak 1. Gorgor Tümeni bünyesindeki komando tugaylarına ve kritik üs savunmasına ateş ve zırh desteği sağlamak amacıyla kullanılmaktadır.

·        Paramiliter unsurların yeri: Bölgesel tümenlerin (21., 27., 43. ve 60. Tümenler) bünyesindeki piyade tugaylarının büyük bölümü, geçmişte federal eyaletlerde faaliyet gösteren yerel klan milisleri ve paramiliter unsurların düzenli orduya entegre edilmesiyle oluşturulmuştur. Bunun dışındaki resmi paramiliter yapılar (örneğin Macawisley yerel halk milisleri ve Darwish eyalet polis güçleri) kara kuvvetlerinin resmi tümen kadrosunda yer almaz, sahada orduya destek verir.

·        Tabur adetlerindeki değişkenlik: Standart bir Somali tugayı doktrinel olarak 3 ila 4 taburdan oluşmaktadır. Ancak sahadaki personel mevcudu ve güvenlik ihtiyaçlarına göre bazı bölgesel tugaylarda tabur sayısı 2'ye düşebilmekte, merkezi komando tugaylarında ise 4'e ulaşmaktadır.

·        26. Tümen'in yeniden teşkilatlandırılması: Uzun yıllar yalnızca kâğıt üzerinde kuzey sektörünü temsil eden idari bir kadro olarak kalan 26. Tümen, SSC-Khatumo'nun Temmuz 2025'te Kuzeydoğu Eyaleti (NES) adıyla federal statü kazanmasının ardından sahada yeniden aktifleştirilmiştir. Başbakan Hamza Abdi Barre'nin Ağustos 2026'daki Laascaanood ziyareti ve federal entegrasyon adımları kapsamında bölgedeki yerel Dhulbahante savunma birlikleri 26. Ordu Komutanlığı çekirdeği altında düzenli ordu yapısına dahil edilmeye başlanmıştır.

 

B-Puntland Savunma ve Güvenlik Kuvvetleri Yapılanması

Puntland Güvenlik Güçleri, Somali Federal Hükümeti'nin merkezi komutasından büyük ölçüde özerk hareket eden ve bölgesel savunma ile terörle mücadeleden sorumlu karma bir askeri-paramiliter yapıya sahiptir. Merkezi ordudaki gibi klasik tümen-tugay numaralandırmasından ziyade, görev alanlarına ve finansman kaynaklarına göre ayrışan özel birlikler ve bölgesel alay/tabur sistemine dayanır.

Üst Komutanlık / Ana Kuvvet

Bağlı Alt Birimler ve Yapı

Birlik Sınıfı / Tanımı

Bağlı Tabur / Birim Adedi

Konuşlu Olduğu Yer / Bölge

Puntland Darwish Kuvvetleri (Puntland Darwish Force - PDF)

Bölgesel Savunma Alayları ve Sektör Birlikleri (Sanaag, Sool, Bari, Nugal, Mudug sektörleri)

Hafif Piyade / Paramiliter Bölgesel Ordu (Kısmen T-54/55 tank ve ZPT destekli bölgesel savunma gücü)

Yaklaşık 15–20 tabur (Toplam ~10.000–15.000 personel)

Garowe (Ana Karargâh), Galkayo, Bari ve Sool/Sanaag sınır hatları

Puntland Deniz Polis Gücü (Puntland Maritime Police Force - PMPF)

Hızlı Müdahale Birlikleri ve Kara/Kıyı Devriye Taburları

Paramiliter Deniz Piyadesi / Terörle Mücadele (BAE destekli, kara operasyonlarında da aktif seçkin güç)

6–8 tabur (Toplam ~4.800–5.000 personel)

Bandar Siyada (Karargâh), Qaw Üssü, Bosaso ve Cal Miskaad Dağları

Puntland Güvenlik Gücü (Puntland Security Force - PSF)

Özel Harekât ve İstihbarat Destekli Darbe Taburları

Özel Kuvvetler / Komando (Eski CIA/ABD destekli; 2024–2026 döneminde merkezi orduya entegrasyon ve iç ayrışma yaşamıştır)

3–4 özel harekât taburu

Bosaso (Ana Üs) ve Galkayo hattı (2026 itibarıyla bir kısmı Sool cephesine kaydırılmıştır)

Puntland Polis Özel Koruma Birimi (SPU - Special Protection Unit)

VIP ve Kritik Tesis Koruma Bölükleri

Paramiliter Koruma / İç Güvenlik

3–4 koruma taburu/bölüğü

Garowe, Bosaso ve Galkayo şehir merkezleri

Klan ve Yerel Savunma Milisleri (Ma'awisley benzeri yerel güçler)

Bölgesel Kabile Taburları

Gönüllü Paramiliter Milis (Operasyon dönemlerinde Puntland Savunma Kuvvetleri çatısına katılır)

Operasyona göre değişen sayıda düzensiz birlik

Bari kırsalı, Golis Dağları ve Mudug

 Yapılanmaya İlişkin Teknik Açıklamalar

·        Tümen yapısının bulunmaması: Somali Ulusal Ordusu'nun aksine Puntland'da 12. veya 21. Tümen gibi numaralandırılmış piyade tümenleri yoktur. Bunun yerine kuvvetler; ana kara gücü olan Puntland Darwish Kuvvetleri, BAE tarafından eğitilip finanse edilen Puntland Deniz Polis Gücü ve doğrudan terörle mücadeleye odaklanan Puntland Güvenlik Gücü olarak üç ana sütuna ayrılır.

·        Mekanize ve ağır silah kapasitesi: Merkezi Somali ordusunun aksine Puntland Darwish Kuvvetleri envanterinde az sayıda T-54/55 ana muharebe tankı, BTR-60 zırhlı personel taşıyıcılar ve BM-21 Grad çok namlulu roketatarlar bulunur. Ancak bu araçlar bağımsız bir mekanize tümen/tugay oluşturmak yerine piyade birliklerine ateş desteği sağlayan küçük zırhlı müfrezeler halinde kullanılır.

·        PSF'nin 2024–2026 dönüşümü: Uzun yıllar ABD özel kuvvetleriyle çalışan Puntland Güvenlik Gücü (PSF), Mogadişu merkezi yönetimi ile Puntland eyalet yönetimi arasındaki yetki krizi nedeniyle bölünmüştür. 2026 yılı itibarıyla PSF'nin merkezi hükümete bağlı kalan unsurları Sool cephesi gibi bölgelere kaydırılırken, eyalet içindeki IŞİD (Cal Miskaad dağları) operasyonlarının ana yükünü PMPF ve Darwish Kuvvetleri üstlenmiştir.

 

C-Somaliland Ulusal Ordusu Yapılanması

Somaliland Ulusal Ordusu, uluslararası tanınırlığı bulunmayan Somaliland Cumhuriyeti bünyesinde yaklaşık 12.500 aktif personele sahip merkezi bir kara gücüdür. Mogadişu ve Puntland'ın aksine, Birjeex (Hargeisa) Ana Karargâhı üzerinden yönetilen daha oturmuş tümen, tugay ve ağır silah birliklerinden oluşur.

Somaliland Kara Kuvvetleri Tümen, Tugay ve Birlik Yapılanması

Tümen / Üst Komutanlık

Bağlı Tugaylar ve Ana Birlikler

Birlik Sınıfı / Tanımı

Bağlı Tabur Adedi

Konuşlu Olduğu Yer / Bölge

31. Tümen (Qeybta 31aad)

31. Piyade Tugayı, Mekanize Tugay, Tank Tugayı, Komando Alayı (Ciidamada Kamaandowsta), Özel İhtisas Piyade Taburu

Hafif Piyade, Mekanize, Zırhlı ve Komando (Ordunun en donanımlı merkez tümeni)

Tugay başına ortalama 3–4 tabur (Tümen genelinde ~12–15 tabur)

Hargeisa (Başkent ve Maroodi Jeex bölgesi)

12. Tümen (Qeybta 12aad)

12. Piyade Tugayı, Sahra Topçu Kolordusu/Birliği (Xeerada Gaaska), Mekanize Tabur

Hafif Piyade, Topçu ve Mekanize (Orta sektör savunma ve ateş destek merkezi)

Tugay başına 3 tabur (Artı bağımsız mekanize ve topçu taburları)

Burco (Togdheer bölgesi)

3. Tümen (Qeybta 3aad)

3. Piyade Tugayı, Komando Alayı, Mekanize Tabur

Hafif Piyade, Komando ve Mekanize (Kuzeydoğu sınır savunma hattı)

Tugay başına 3 tabur (Artı komando ve mekanize taburları)

Ceerigaabo (Erigavo) (Sanaag bölgesi)

7. Tümen (Qeybta 7aad)

Doğu Cephesi Piyade Tugayları (Taliska Guud Ee Aaga Bari)

Hafif Piyade ve Mekanize Destekli Savunma (2023 Las Anod çatışmaları sonrası yeniden konuşlandırılan doğu gücü)

3–4 tabur

Oog ve Sool Batı Hattı (Eski karargâhı Laascaanood / Goojacade)

Batı Sektörü Birlikleri (Borama / Awdal Hattı)

Bölgesel Piyade Tugayları (Doktrinel olarak 3 hafif piyade tugayı standardı)

Hafif Piyade / Sınır Savunma

3 tabur

Borama ve Cibuti / Etiyopya Sınır Hattı (Awdal bölgesi)

Paramiliter ve İç Güvenlik Güçleri

Somaliland Polis Özel Harekâtı (RRU - Rapid Response Unit) ve Sınır Muhafızları

Paramiliter / Terörle Mücadele (İngiltere destekli kurulan hızlı müdahale gücü)

4–5 operasyonel birlik/tabur

Hargeisa, Berbera ve kritik tesis çevreleri

 Yapılanmaya İlişkin Teknik Açıklamalar

·        Mekanize ve tank birliklerinin durumu: Merkezi Somali ordusunun aksine Somaliland, 1991'de Siad Barre ordusundan devraldığı Sovyet yapımı T-55 tankları, Fiat 6614/6616 zırhlı araçları ve BM-21 Grad roketatarlarıyla gerçek anlamda Tank Tugayı, Mekanize Tugay ve Sahra Topçu birliklerine sahiptir.

·        Doktrinel tümen standardı: IISS ve askeri denge raporlarına göre standart bir Somaliland tümeni kâğıt üzerinde 3 hafif piyade tugayından oluşmaktadır. Ancak ağır silahların (tank, mekanize ve topçu unsurlarının) büyük bölümü başkent Hargeisa (31. Tümen) ve stratejik kavşak Burco (12. Tümen) hatlarında toplanmıştır.

·        Paramiliter ayrımı: Somaliland'da klan milisleri 1990'larda büyük ölçüde düzenli orduya entegre edildiği için Puntland veya güney Somali'deki gibi bağımsız klan orduları bulunmaz. Paramiliter görevler doğrudan İçişleri/Savunma koordinasyonundaki RRU (Hızlı Müdahale Birimi) ve Sahil Güvenlik (Berbera merkezli) tarafından yürütülür.

 

D-Jubaland Askeri Savunma ve Güvenlik Kuvvetleri Yapılanması

Jubaland Güvenlik ve Savunma Kuvvetleri, Kismayo merkezli bölgesel yönetim tarafından doğrudan Başkan Ahmed Madobe komutasında teşkilatlandırılan ve federal eyaletler arasındaki en güçlü ve özerk askeri-paramiliter yapıya sahip güvenlik mimarisidir. Merkezi Somali ordusundaki gibi klasik numaralandırılmış tümen sisteminden ziyade, görev alanlarına, özel harekât/istihbarat kapasitelerine ve yerel klan dengelerine göre ayrışan dört ana sütun üzerine kuruludur.

Üst Komutanlık / Ana Kuvvet

Bağlı Alt Birimler ve Yapı

Birlik Sınıfı / Tanımı

Bağlı Tabur / Birim Adedi

Konuşlu Olduğu Yer / Bölge

Jubaland Darwish Kuvvetleri (Jubaland Darawish Force)

Bölgesel Sektör Alayları ve Sınır Savunma Taburları (Aşağı Juba ve Gedo sektörleri)

Paramiliter Hafif Piyade / Bölgesel Ordu (Ağır makineli tüfekli pikaplar -technical-, havan ve ZPT destekli ana kara gücü)

Yaklaşık 10–12 tabur (Toplam ~4.500–6.000 personel)

Kismayo (Ana Karargâh), Afmadow (Ana harekât üssü), Ras Kamboni, Dhobley ve Doolow/Beled Hawo

Jubaland Özel Harekât / Darbe Birlikleri (Birjeex, Hanqadh, Abris)

Hızlı Müdahale ve Taarruz Taburları

Seçkin Komando / Hızlı Müdahale (Eş Şebab'a karşı baskın ve yüksek yoğunluklu cephe çatışmaları için eğitilmiş seçkin birlikler)

3–4 özel harekât taburu

Kismayo, Bar-Sanguni cephesi, Buulo Haji ve Kulbiyow hattı

Jubaland İstihbarat ve Güvenlik Teşkilatı (JISA)

İstihbarat Operasyon Timleri ve Terörle Mücadele Birimleri

İstihbarat ve Özel Güvenlik (2013'te kurulan, 2025'te Kismayo'da yeni modern karargâhı açılan istihbarat destekli operasyon gücü)

3–4 operasyonel birim/tabur

Kismayo (Merkez Karargâh), Badhaadhe, Afmadow ve sınır kapıları

Jubaland Başkanlık Muhafızları (Presidential Guard)

Yakın Koruma ve Stratejik Tesis Taburları

Muhafız / Özel Koruma (Kismayo Limanı, havalimanı ve başkanlık yerleşkesini koruyan en sadık birlik)

2–3 muhafız taburu

Kismayo şehir merkezi, Kismayo Limanı ve Kismayo Havalimanı

Jubaland Polis ve Deniz Polisi Birimleri

Eyalet Polis Teşkilatı ve Kıyı Devriye Birlikleri

İç Güvenlik ve Kıyı Koruma (Şehir içi asayiş ve Kismayo kıyı şeridi güvenliği)

İlçe bazlı polis karakolları ve kıyı müfrezeleri

Kismayo, Dhobley, Afmadow ve Doolow merkezleri

Eski Federal / Yerel Entegre Güçler (Gedo Birlikleri)

43. Tümen'den kopan yerel birlikler ve Abdirashid Janan milisleri

Yerel Piyade / Sınır Milisi (Ekim 2026'da Beled Hawo'da Jubaland komutasına devredilen yerel güçler)

4–5 yerel tabur

Beled Hawo, Doolow ve Luuq hattı (Gedo bölgesi)

 Yapılanmaya İlişkin Teknik Açıklamalar

·        43. Tümen kadrosunun fiilî dönüşümü: Kâğıt üzerinde Mogadişu'daki Somali Ulusal Ordusu'na bağlı görünen 43. Tümen birliklerinin büyük bölümü, klan bağları (ağırlıklı olarak Ogaden ve Marehan alt klanları) ve Aralık 2024'teki kopuş nedeniyle fiilen Jubaland Darwish Kuvvetleri çatısı altına entegre olmuştur. Komuta kademesi doğrudan Kismayo'ya bağlıdır.

·        Özel isimlendirilmiş seçkin birlikler (Birjeex, Hanqadh, Abris): Puntland'daki PMPF ve PSF'ye benzer şekilde Jubaland yönetimi de düzenli Darwish piyadelerinin dışında Birjeex, Hanqadh ve Abris adlarıyla anılan yüksek hareket kabiliyetine sahip özel taarruz birlikleri oluşturmuştur. Bu birlikler Ras Kamboni Muharebesi ve Aşağı Juba'daki Eş Şebab temizlik operasyonlarında öncü rol oynamaktadır.

·        JISA'nın operasyonel kapasitesi: Jubaland İstihbarat ve Güvenlik Teşkilatı (JISA), klasik bir istihbarat servisinin ötesinde doğrudan kırsal arama-tarama ve hücre çökertme operasyonları yürüten silahlı operasyon timlerine sahiptir. Finansmanı büyük ölçüde Kismayo Limanı ve yerel vergi gelirleriyle sağlanmaktadır.

·        Gedo bölgesindeki 2026 genişlemesi: WardheerNews aktarımına göre Ekim 2026'da eski federal güvenlik yetkilisi Abdirashid Janan'a bağlı silahlı güçlerin Kenya sınırındaki Beled Hawo'da barışçıl şekilde Jubaland yönetimine katılmasıyla, Kismayo'nun Gedo sınır hattındaki askeri kontrolü belirgin biçimde güçlenmiştir.

 

E-Federal Eyaletlerin Darwish ve Yerel Güvenlik Yapılanması

Darwish güçleri, Somali'nin federal eyaletlerinde (Jubaland, Güney Batı, Galmudug ve Hirshabelle) görev yapan, klasik sivil polis ile düzenli ordu arasında konumlanmış paramiliter eyalet güvenlik kuvvetleridir. Kağıt üzerinde eyalet polis teşkilatlarına bağlı görünmekle birlikte sahada ağır makineli tüfekli pikaplar (technical) kullanan, yerel klan dokusuna dayalı hafif piyade birlikleri gibi hareket ederler.

Eyalet / Yönetim

Kuvvet Adı ve Statüsü

Birlik Sınıfı ve Kapasitesi

Konuşlanma ve Karargâh

Siyasi ve Operasyonel Konumu

Jubaland Eyaleti

Jubaland Darwish Gücü (Jubaland Darwish Force)

Paramiliter Hafif Piyade / Sınır Gücü (Eyaletler arasındaki en güçlü ve en özerk Darwish ordusu; ~4.000–6.000 personel)

Kismayo (Karargâh), Afmadow (Ana üs), Ras Kamboni ve Gedo hattı.

Başkan Ahmed Madobe'nin eski Ras Kamboni Hareketi milislerinden evrilmiştir. Kenya ve Etiyopya ile yakın çalışır; 2024 sonunda Ras Kamboni ve Dolow'da merkezi orduyla doğrudan çatışmıştır.

Güney Batı Eyaleti (South West State)

Güney Batı Darwish Gücü (Daraawiish Force)

Paramiliter Polis / Hızlı Müdahale (İngiltere, AB ve UNSOM destekli eğitilen bölge koruma birliği)

Baidoa (Karargâh), Hudur, Wajid ve Barawe kasabaları.

Eş Şebab kuşatması altındaki kasabaların ikmal hatlarını tutar. Uzun süre Mogadişu ile uyumlu hareket etmesine karşın 2026 ortasındaki anayasa ve seçim krizi sonrası muhalefet bloğuna yaklaşarak merkezi güçlerle çatışma yaşamıştır.

Galmudug Eyaleti

Galmudug Darwish Polisi ve Yerel Milisler

Paramiliter Stabilizasyon Polisi (Kurtarılan bölgeleri elde tutma birliği)

Dhusamareb (Karargâh), Galkayo ve güney Mudug kırsalı.

Merkezi ordu ve yerel Macawisley halk milisleriyle ortak operasyonlara katılır. Yapısı büyük ölçüde yerel alt klan dengelerine dayanır.

Hirshabelle Eyaleti

Sınırlı Eyalet Polisi / Federal Darwish Desteği

Yerel Güvenlik ve Halk Milisleri (Kurumsal eyalet Darwish kapasitesi en zayıf bölgedir)

Jowhar ve Beledweyne çevresi.

Kurumsal eyalet Darwish birlikleri yerine sahadaki ana güvenlik yükünü Mogadişu'dan gönderilen Federal Darwish Polisi ile yerel Macawisley milisleri üstlenir.

 Darwish Güçlerinin Temel Özellikleri ve Stratejik Rolü

·        Federal Darwish ile Eyalet Darwish farkı: Somali güvenlik mimarisinde iki ayrı Darwish yapısı bulunur. Mogadişu'daki Somali Polis Teşkilatı bünyesindeki Federal Darwish, ordunun Eş Şebab'tan temizlediği yerlerde sivil polise geçişi sağlamak üzere AB ve BM desteğiyle eğitilen merkezi birliktir. Eyalet Darwish güçleri ise doğrudan ilgili eyalet başkanlarının komutasında görev yapar.

·        Jubaland'ın askeri özerkliği: Jubaland Darwish Gücü, diğer eyaletlerdeki polis tabanlı Darwish birliklerinden farklı olarak fiilî bir eyalet ordusu niteliğindedir. Kismayo Limanı gelirleri ve bölgesel dış ortaklıklar sayesinde Mogadişu'nun askeri müdahalelerine direnebilecek ateş gücüne sahiptir.

·        Uluslararası fon kısıtları: IPI Global Observatory analizlerinde de vurgulandığı üzere, yerel halkla aynı klandan olmaları nedeniyle Eş Şebab'a karşı bölgedeki coğrafyaya en hakim güçler eyalet Darwish birlikleridir. Ancak Mogadişu ile eyaletler arasındaki siyasi güvensizlik nedeniyle ağır silah ve bütçe destekleri çoğu zaman kısıtlı tutulmaktadır.

 Güçlerin Bağlılık ve İttifak Matrisi

Federal eyaletlerin Darwish ve yerel güvenlik güçleri, hukuken kendi eyalet yönetimleri bünyesindeki İçişleri veya Güvenlik Bakanlıklarına bağlıdır. Ancak 2026 yılı itibarıyla Somali'de derinleşen anayasa krizi ve yabancı ortaklık rekabeti nedeniyle bu birlikler sahada iki karşıt blok halinde hareket etmektedir.

Birlik / Eyalet Gücü

Doğrudan Bağlı Olduğu Makam

Sahada Birlikte Hareket Ettiği Güçler

Karşıt Olduğu / Çatıştığı Blok

Jubaland Darwish Gücü

Jubaland Başkanı Ahmed Madobe (Kismayo Yönetimi)

Puntland güçleri (siyasi/askeri ittifak), BAE (Kismayo liman/güvenlik desteği), Kenya (KDF) ve sınır hattında Etiyopya unsurları.

Mogadişu Merkezi Hükümeti (SNA) ile doğrudan çatışma halindedir.

Güney Batı Darwish Gücü

Güney Batı Eyalet Yönetimi (Baidoa)

2026 ortasındaki kriz sonrası eyalet lideri Abdiaziz Laftagareen muhalefet bloğuna katılmıştır. Yerel birlikler Laftagareen milisleri ve Etiyopya birlikleriyle hareket eder.

Baidoa çevresinde Mogadişu hükümet güçleri (SNA) ile şiddetli çatışmalar yaşamıştır.

Galmudug Darwish Polisi

Galmudug Başkanı Ahmed Abdi Karie (Qoorqoor)

Somali Ulusal Ordusu (SNA), 1. Gorgor Tümeni ve yerel Macawisley halk milisleri.

Eş Şebab örgütü (Mogadişu ile tam uyumlu hareket eder).

Hirshabelle Yerel Güçleri ve Federal Darwish

Hirshabelle Yönetimi ve Mogadişu Federal Polis Komutanlığı

Somali Ulusal Ordusu (SNA), Gorgor/Danab tugayları ve Macawisley milisleri.

Eş Şebab örgütü (Tamamen merkezi hükümet safındadır).

 Sahadaki İki Ana İttifak Ekseni

·        Merkezi Hükümet Ekseni (Mogadişu – Galmudug – Hirshabelle): Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud yönetimine bağlı Somali Ulusal Ordusu (SNA), Gorgor tugayları ve Haramcad özel polis birlikleri; orta Somali'de Galmudug ve Hirshabelle eyalet güçleriyle tam entegre şekilde Eş Şebab'a karşı savaşmaktadır.

·        Muhalif Eyaletler Ekseni (Jubaland – Puntland – Güney Batı): Chatham House 2026 raporuna göre görev süresini uzatan anayasa değişiklikleri ve tek taraflı seçim takvimine karşı birleşen Puntland, Jubaland ve Güney Batı (Laftagareen) liderlikleri ortak bir muhalefet cephesi kurmuştur. Bu bloğun silahlı kanadını oluşturan Jubaland Darwish güçleri ve Baidoa'daki yerel savaşçılar, sahada Mogadişu'dan gönderilen federal ordu birlikleriyle çatışmaya girmektedir.

·        Dış ortakların rolü: Hiiraan Online aktarımına göre Mogadişu yönetimi, Birleşik Arap Emirlikleri'ni (BAE) Kismayo, Bosaso ve Berbera limanları üzerinden muhalif bölgesel güçlere finansman ve güvenlik desteği sağlamakla suçlamaktadır. Sınır hatlarında ise Kenya (Jubaland'da) ve Etiyopya (Güney Batı/Gedo'da) yerel eyalet yönetimleriyle doğrudan güvenlik koordinasyonu yürütmektedir.


F-Eş Şebab ve IŞİD (Somali) Askeri Yapılanma Karşılaştırması

Somali sahasındaki iki ana radikal silahlı örgüt olan Eş Şebab (El-Kaide bağlantılı) ve IŞİD - Somali Vilayeti (ISS), hem üslendikleri coğrafya hem de askeri yapılanma modelleri bakımından birbirinden tamamen farklı iki terör organizasyonudur. Eş Şebab, orta ve güney Somali'nin yaklaşık %30'unu doğrudan yöneten gölge devlet bürokrasisine ve 7.000 ila 12.000 savaşçıya sahip hibrit bir gerilla/konvansiyonel ordu iken; IŞİD-Somali, kuzeydoğudaki Puntland'ın Cal Miskaad dağlarında üslenen, yabancı savaşçı ağırlıklı ve küresel IŞİD ağının finans/lojistik üssü olarak çalışan 500 ila 800 kişilik bir dağ gerilla yapısıdır.

Kriter

Eş Şebab (Harakat eş-Şebab el-Mücahidin)

IŞİD – Somali Vilayeti (Abnaa ul-Calipha / ISS)

Küresel Bağlantı ve Liderlik

El-Kaide Doğu Afrika kolu. Emiri Ahmed Diriye (Ebu Ubeyde); ana karargâhı Orta Juba'daki Jilib kentidir.

IŞİD merkezi ağına bağlıdır. Küresel finans ofisi (El-Kerrar) lideri Abdülkadir Mumin ve saha emiri Abdirahman Fahiye öne çıkar.

Tahmini Savaşçı Mevcudu

7.000 – 12.000 aktif savaşçı (BM ve ABD istihbarat tahminleri; yerel milislerle 15.000'e ulaşır).

300 – 800 aktif savaşçı (2025–2026 Puntland operasyonlarında ağır kayıp vermiş, çoğu yabancı uyrukludur).

Ana Hâkimiyet Bölgesi

Orta Juba (tamamı), Aşağı Juba, Bay, Bakool, Hiran ve Orta Şabelle kırsalı.

Puntland (Bari bölgesi) içindeki Cal Miskaad ve Golis dağlık mağara sistemleri.

Askeri Teşkilat Yapısı

Bakanlık benzeri daireler (Makhtab) ile Cephe Ordusu (Jabhat), İstihbarat (Amniyat) ve Asayiş Polisi (Hisbah) olarak üç ana kola ayrılır.

Merkezi dağ hücreleri, dış finans/lojistik transfer timleri ve suikast/bombalama mangaları şeklinde küçük ve gizli hücreler halinde örgütlenir.

 1. Eş Şebab'ın Askeri ve İstihbarat Yapılanması

Eş Şebab, en üstte Ahmed Diriye başkanlığındaki 7–14 kişilik Yürütme Konseyi (Tanfid) ve danışma meclisi (Şura) tarafından yönetilir. Örgütün sahadaki askeri gücü üç temel sütun üzerine kuruludur:

·        Jabhat (Ana Cephe Ordusu / Jeysh al-Usra): Örgütün düzenli muharip kanadıdır. Eyalet valileri (Waali) komutasında bölgesel tugaylara ayrılır. Hükümet üslerine yönelik baskınlarda önce bomba yüklü araçlarla (VBIED) savunma hatlarını yarar, ardından ağır makineli tüfekli pikaplar, havanlar ve ele geçirilmiş zırhlı araçlarla konvansiyonel piyade hücumu düzenler.

·        Amniyat (Gizli İstihbarat ve Özel Harekât Servisi): Grey Dynamics analizine göre doğrudan emire bağlı çalışan 500–1.000 kişilik en seçkin ve tehlikeli birimdir. Somali ordusu ve istihbaratı (NISA) içine sızma, üst düzey suikastlar, intihar saldırıları (Istishhadiyin) ve Mogadişu dahil ülke genelinde aylık yaklaşık 15 milyon dolarlık haraç/vergi toplama operasyonlarını yürütür.

·        Jeysh al-Hisbah (İç Güvenlik ve Şeriat Polisi): Örgütün kontrol ettiği köy ve kasabalarda (örneğin Jilib ve Bu'aale) asayişi sağlayan, kendi mahkemelerinin (Garsoor) kararlarını uygulayan ve halk üzerindeki denetimi sürdüren iç güvenlik birimidir.

·        2025–2026 Taktik Değişimi: International Crisis Group 2026 raporuna göre Eş Şebab, Yemen'deki Husilerle kurduğu silah/teknoloji transferi ağını derinleştirmiş, cephe komutanlarını yenilemiş ve vur-kaç taktiği yerine Adan Yabal ile Orta Şabelle hattında ele geçirdiği kasabaları kalıcı olarak elde tutma stratejisine geçmiştir.

2. IŞİD – Somali Vilayeti'nin (ISS) Askeri Yapılanması

Ekim 2015'te Eş Şebab'dan ayrılan Abdülkadir Mumin tarafından kurulan örgüt, güneydeki Eş Şebab'ın aksine geniş şehirleri yönetmek yerine sarp dağlarda gizlenmeye ve küresel finans ağına odaklanmıştır:

·        Yabancı Savaşçı Ağı: BBC 2026 ve France 24 saha raporlarına göre Cal Miskaad dağlarındaki savaşçıların çoğunluğunu Etiyopya, Yemen, Suriye, Tanzanya, Fas ve Orta Doğu ülkelerinden gelen yabancı militanlar oluşturmaktadır.

·        El-Kerrar Ofisi (Küresel Finans ve Lojistik Merkezi): IDSA 2026 değerlendirmesine göre ISS, askeri boyutunun ötesinde IŞİD'in Doğu Afrika, Orta Afrika (Kongo/Mozambik) ve Güney Afrika kollarına para, silah ve kripto/havale transferi sağlayan bölgesel komuta merkezidir. Finansmanını Bosaso liman tüccarlarından topladığı haraçlar ve Cal Miskaad dağlarındaki yasadışı altın madenciliğinden sağlamaktadır.

·        Hilaac Operasyonu Sonrası Durum (2025–2026): Puntland Güvenlik Güçlerinin (PMPF ve Darwish) ABD hava desteğiyle yürüttüğü Hilaac Operasyonu kapsamında mağara üsleri basılmış, VOA ve Puntland kaynaklarına göre yüzlerce yabancı savaşçı etkisiz hale getirilmiştir. Örgütün toprak kontrolü büyük ölçüde daraltılmış olsa da dağlık vadilerdeki gizli hücreler ve suikast timleri varlığını sürdürmektedir.


G-Savunma Bütçeleri ve Finansman Yapısı Karşılaştırması

Somali Federal Hükümeti, Puntland, Somaliland ve Jubaland; savunma finansmanı açısından birbirinden farklı dört ekonomik modele dayanmaktadır. Somali, yaklaşık 185 milyon USD'lik resmi savunma bütçesine karşın gerçekte uluslararası ortakların ödediği 1 milyar USD'yi aşan bütçe dışı bir güvenlik ekosistemine bağımlıdır. Somaliland, uluslararası tanınırlığı olmadığı için kendi iç gelirlerinin yaklaşık %46,6'sını güvenliğe ayıran öz kaynak odaklı bir bütçe yürütürken; Puntland, BAE'nin doğrudan birlik bazlı finansmanı ile küçülen yerel bütçe arasında sıkışmış bir tablo sergiler. Jubaland ise Somali Araştırmacılar Derneği (SRA) 2026 verilerine göre 69,1 milyon USD'lik mütevazı toplam bütçesine rağmen Kismayo Limanı gümrük gelirleri ve sınır ticaretine dayanan kompakt bir yerel finansman modeliyle kendi güvenlik güçlerini ayakta tutmaktadır.

Finansman Kriteri

Somali Federal Hükümeti (SNA)

Puntland Yönetimi

Somaliland Cumhuriyeti

Jubaland Yönetimi

Toplam Yönetim Bütçesi (2026)

~1,37 milyar USD

315,8 milyon USD (2025'te 466,8 milyon USD iken %32,4 daraldı)

~459 – 565 milyon USD (SLSh kur hesaplamasına göre)

69,1 milyon USD (2027 planlaması 60,9 milyon USD)

Resmi Savunma / Güvenlik Bütçesi

271 milyon USD toplam güvenlik; bunun 185 milyon USD'si Savunma, 177 milyon USD'si doğrudan Silahlı Kuvvetler içindir.

Ayrı bir savunma bakanlığı kalemi şeffaf yayınlanmaz; güvenlik harcamaları genel bütçe içindeki maaş ve idari kalemlere dağılır.

~115 milyon USD (1,34 trilyon SLSh toplam güvenlik; bunun 746,6 milyar SLSh'si Ulusal Ordu içindir).

Ayrı bir savunma bakanlığı bütçesi yayınlanmaz; güvenlik ve Derviş/JISA harcamaları genel bütçe içindeki güvenlik ve idari kalemlerden karşılanır.

Bütçe İçi Savunma Payı

Resmi federal bütçenin yaklaşık %19,3'ü güvenlik ve savunmaya ayrılır.

İç gelirlerin büyük kısmı personel maaşlarına gider; uluslararası proje fonlarının kesilmesiyle maaş ödemelerinde gecikmeler yaşanmaktadır.

Merkezi hükümet harcamalarının %46,6'sı doğrudan güvenlik ve orduya ayrılır (En yüksek iç kaynak oranı).

Toplam bütçenin önemli bir bölümü Kismayo ve sınır güvenliğini sağlayan Jubaland Derviş ve JISA personel maaşlarına aktarılır.

Bütçe Dışı / Doğrudan Dış Finansman

Çok Yüksek. Dünya Bankası 2026 raporuna göre gerçek güvenlik maliyeti 1 milyar USD'yi aşar ve fark doğrudan dış bağışçılarca ödenir.

Yüksek (BAE Odaklı). Seçkin PMPF birliğinin maaşları, teçhizatı ve üs giderleri bütçe dışından doğrudan BAE tarafından karşılanır.

Çok Düşük. Tanınmama nedeniyle doğrudan bütçe desteği almaz; liman (Berbera) ve gümrük vergileri ana kaynaktır.

Orta (Liman ve Bölgesel Destek). Kismayo Limanı ve sınır gümrükleri ana kaynaktır; ayrıca Kenya/Etiyopya sınır koordinasyonu ve BAE lojistik temasları mevcuttur.

 

Aktör Bazlı Finansman Kaynakları ve Riskler

·        Somali Federal Hükümeti (Bütçe Dışı Uluslararası Destek Modeli):

o   Temel finansörler: Türkiye (TURKSOM eğitimi, Gorgor maaş/teçhizat katkıları, zırhlı araç, M48/M60 tank ve SİHA/helikopter hibeleri), ABD (Danab tugayının maaş, lojistik ve hava desteği), Avrupa Birliği (AB Barış Aracı üzerinden eğitim ve teçhizat fonları) ve Körfez ülkeleri ana finansman sağlayıcılardır.

o   2026 finansman krizi: Goobjoog ve Dünya Bankası değerlendirmelerine göre federal bütçedeki 177 milyon USD'nin neredeyse tamamı asker maaşlarına gitmektedir. ABD'nin Afrika Birliği misyonu (AUSSOM) fonlarındaki kesinti tartışmaları Mogadişu üzerinde ağır bir mali açık riski yaratmıştır.

·        Puntland (BAE Desteği ve Daralan Yerel Bütçe):

o   İkili finansman yapısı: Puntland'da güvenlik finansmanı ikiye bölünmüştür. Ana kara unsuru olan Derviş Kuvvetleri Bosaso liman ve gümrük gelirleriyle finanse edilirken, en donanımlı güç olan PMPF doğrudan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) fonlarıyla ayakta durmaktadır.

o   Mali daralma: WardheerNews verilerine göre Puntland'ın toplam bütçesi uluslararası fonların kesilmesiyle iki yılda %34 küçülerek 2027 planlamasında 308,2 milyon USD'ye gerilemiştir. Bu daralma yerel güvenlik güçlerinin maaşlarında aylarca süren gecikmelere yol açmaktadır.

·        Somaliland (Öz Kaynak ve Liman Geliri Modeli):

o   Yüksek iç yük: Somaliland Silahlı Kuvvetleri kayıtlarına göre yönetim, bütçesinin neredeyse yarısını (746,6 milyar SLSh Ulusal Ordu, 268,7 milyar SLSh Polis) kendi vergi, hayvancılık ihracatı ve Berbera Limanı gelirlerinden karşılamaktadır.

o   Sınırlı dış katkı: Doğrudan nakit askeri hibe almayan Somaliland, yalnızca RRU polis özel harekât birimi için İngiltere'den sınırlı teknik/eğitim desteği, DP World üzerinden Berbera Limanı altyapı yatırımları ve Tayvan ile sağlık/eğitim odaklı sivil kalkınma fonları temin etmektedir.

·        Jubaland (Kismayo Limanı ve Gümrük Odaklı Yerel Model):

o   Liman ve sınır gelirleri: FTL Somalia 2026 ve Dünya Bankası değerlendirmelerine göre Jubaland yönetimi, toplam gelirlerinin %40'ından fazlasını başta Kismayo Limanı ile Kenya/Etiyopya sınır kapılarındaki gümrük vergilerinden elde etmektedir. Kasım 2024'te Mogadişu ile bağların koparılmasının ve Kasım 2026'da federal gelir idaresiyle mali iş birliğinin tamamen askıya alınmasının ardından, Kismayo Limanı'ndan elde edilen nakit akışı doğrudan Jubaland Derviş Kuvvetleri, özel taarruz birlikleri (Birjeex, Hanqadh, Abris) ve JISA istihbarat teşkilatının finansmanına yönlendirilmektedir.

o   Mali kısıtlar ve bütçe daralması: Shabelle Media aktarımına göre federal hükümetin bütçe transferlerini kesmesi ve uluslararası donor fonlarının durması nedeniyle Jubaland'ın toplam bütçesi 2026'da 69,1 milyon USD iken 2027 planlamasında 60,9 milyon USD seviyesine gerilemiştir. Bu dar bütçe hacmi, Jubaland'ın ağır silah veya hava gücü satın almasını imkânsız kılarken, mevcut gelirlerin neredeyse tamamının hafif piyade birliklerinin maaş, yakıt ve mühimmat giderlerine harcanmasına yol açmaktadır.


H- Dış Müttefiklikler ve Stratejik Ortaklar

Somali Federal Hükümeti, Puntland, Somaliland ve Jubaland; iç siyasette egemenlik, anayasa ve sınır anlaşmazlıkları nedeniyle derin bir ayrışma yaşarken, dış politikada Türkiye–Mısır ekseni ile BAE–İsrail–Kenya–Etiyopya ekseni arasında şekillenen karşıt müttefiklik ağlarına dayanmaktadır. 2026 yılı itibarıyla Mogadişu yönetimi merkezi otoriteyi güçlendirmeye çalışırken; Puntland, Somaliland ve Jubaland hem dış ortaklıklarını korumak hem de federal müdahaleyi engellemek amacıyla birbirine yaklaşan pragmatik bir denge siyaseti yürütmektedir.

Güç Merkezi

Ana Dış Müttefikler ve Destekçiler

Ortaklığın Temel Dayanağı

Somali Federal Hükümeti (Mogadişu)

Türkiye, ABD, AB, Mısır ve Afrika Birliği (AUSSOM)

Türkiye ile savunma, eğitim (TURKSOM), tank/SİHA tedariki, enerji ve uzay anlaşmaları yürütülür. Etiyopya ile kriz ise Türkiye'nin arabuluculuğundaki Ankara Bildirisi zemininde diplomasiye çekilmiştir.

Puntland Yönetimi (Garowe / Bosaso)

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve ABD

BAE, Bosaso Limanı işletmesi ve PMPF birliğinin finansmanı üzerinden ana destekçidir. ABD ise Bosaso hattında terörle mücadele ve Kızıldeniz güvenliği kapsamında doğrudan temas kurar.

Somaliland Cumhuriyeti (Hargeisa)

İsrail, BAE, Tayvan ve Etiyopya

İsrail, Aralık 2025 sonunda Somaliland'ı tanıyan ilk BM üyesi ülke olmuş ve Kasım 2026'da Hargeisa'ya büyükelçi atamıştır. BAE ise DP World üzerinden Berbera Limanı'nın ana yatırımcısıdır.

Jubaland Yönetimi (Kismayo)

Kenya, Etiyopya, BAE ve ABD (terörle mücadele kapsamında)

Kenya (KDF) ve Etiyopya, sınır güvenliği ve Eş Şebab'a karşı tampon bölge oluşturma amacıyla Ahmed Madobe yönetimine sahada fiilî koruma sağlar. BAE Kismayo liman/lojistik hatlarında ekonomik destek sunarken, ABD güçleri Kismayo çevresinde istihbarat ve terörle mücadele koordinasyonu yürütür.

 Temel Ayrışma Noktaları

·        Egemenlik ve dış anlaşma yetkisi. Mogadişu hükümeti tüm liman ve güvenlik anlaşmalarının merkezi otoriteden geçmesini şart koşar ve Ocak 2026'da BAE ile yapılan anlaşmaları iptal ettiğini açıklamıştır. Puntland, Somaliland ve Jubaland ise bu kararı tanımayarak Berbera, Bosaso ve Kismayo limanlarındaki BAE ve bölgesel ortaklıklarını sürdürmektedir.

·        Anayasa ve seçim krizi (Mogadişu – Puntland ve Jubaland). Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud'un görev süresini uzatan ve merkeziyetçiliği artıran anayasa değişiklikleri Puntland ve Jubaland tarafından reddedilmiştir. İki özerk yönetim, Güney Batı (Laftagareen) ve muhalefet bloklarıyla birleşerek Mogadişu ile kurumsal ve mali ilişkilerini tamamen askıya almıştır.

·        Sool, Sanaag ve SSC-Khatumo anlaşmazlığı. Hem Somaliland hem de Puntland üzerinde tarihsel ve klan temelli hak iddia ettiği Sool ve Sanaag bölgeleri nedeniyle sık sık karşı karşıya gelmektedir. Mogadişu'nun bölgedeki yerel yönetimi Kuzeydoğu Eyaleti (SSC-Khatumo) olarak tanıması her iki tarafın da sert tepkisini çekmiştir.

·        Sınır kapıları ve komşu müdahalesi (Gedo ve Aşağı Juba). Mogadişu yönetimi, Kenya ve Etiyopya'nın merkezi hükümeti baypas ederek doğrudan Jubaland yönetimiyle Gedo (Doolow/Beled Hawo) ve Ras Kamboni hattında güvenlik iş birliği yapmasını egemenlik ihlali olarak görmektedir.

·        Bağımsızlık statüsü. Somaliland 1991'den bu yana tam bağımsızlık talep ederken, Mogadişu bölgeyi kendi ayrılmaz parçası olarak görür. Puntland ve Jubaland ise bağımsızlığı reddederek federal bir Somali çatısı altında geniş özerklik savunur.

 Pragmatik Yakınlaşma ve Ortak Zeminler

·        Merkeziyetçiliğe karşı Puntland–Jubaland–Somaliland yakınlaşması. Puntland ve Jubaland yönetimleri Mogadişu'ya karşı ortak siyasi-askeri muhalefet cephesinde birleşirken, kuzeyde de Puntland ile Somaliland sınır anlaşmazlıklarına rağmen Ekim 2025'te güvenlik odaklı bir mutabakat imzalamıştır.

·        Liman ekonomileri ve BAE ortak paydası. Somaliland (Berbera), Puntland (Bosaso) ve Jubaland (Kismayo), Kızıldeniz'den Hint Okyanusu'na uzanan liman hatları üzerinden kendi mali özerkliklerini korumakta ve Birleşik Arap Emirlikleri ile paralel ticari-lojistik çıkarları paylaşmaktadır.

·        Radikal örgütlerle mücadele. Siyasi ve askeri rekabete rağmen dört güç de kendi kontrol alanlarında Eş Şebab ve IŞİD unsurlarının yayılmasını engelleme konusunda benzer bir güvenlik önceliğine sahiptir.


I-Somaliland ile SSC-Khatumo / Puntland Arasındaki Sınır Hattı ve Güncel Askeri Denge

 Somaliland ile SSC-Khatumo (Kuzeydoğu Eyaleti / North Eastern State - NES) ve Puntland arasındaki sınır hattı, 2023 Las Anod çatışmaları sonrasında Somaliland'ın doğu eyaletlerinden çekilmesiyle tamamen yeniden şekillenmiş ve taraflar arasında fiilî bir tampon bölge oluşmuştur. 2026 yılı itibarıyla Somaliland ile Puntland artık doğrudan kara sınırına neredeyse hiç sahip değildir; iki gücün arasında Laascaanood merkezli Kuzeydoğu Eyaleti (SSC-Khatumo) kuvvetleri yer almaktadır.

Güncel Sınır ve Cephe Hattı Haritası

Sahadaki fiilî kontrol çizgisi batıdan doğuya üç ana sektörde düğümlenmektedir:

·        Batı Cephesi (Oog – Guumays Hattı): Black Agenda Report saha raporlarına göre ana cephe hattı, Laascaanood'un yaklaşık 170 kilometre batısındaki Oog ile Guumays kasabaları arasında sabitlenmiştir. Oog kasabası Somaliland 7. Tümeni'nin ileri karargâhı iken, hemen doğusundaki Guumays hattını Kuzeydoğu Eyaleti (SSC-Khatumo) birlikleri tutmaktadır.

·        Güney / Cayn Sektörü (Buuhoodle Hattı): Etiyopya sınırındaki Buuhoodle ve çevresi tamamen SSC-Khatumo güçlerinin kontrolündedir. Somaliland kuvvetleri burada Qorilugud gibi sınıra yakın yerleşimlerde savunma hattı kurmuştur.

·        Kuzey Sektörü (Sanaag / Ceerigaabo Hattı): En kırılgan ve iç içe geçmiş cephedir. Batı ve merkez Sanaag (başkent Ceerigaabo dahil) Somaliland 3. Tümeni'nin kontrolündeyken; doğu ve güney Sanaag bölgeleri (Badhan, Laasqoray ve Fiqi-Fuliye hattı) SSC-Khatumo ve Puntland bağlantılı yerel güçlerin elindedir.

 Sahadaki Üçlü Askeri Denge (2026 Durumu)

Aktör

Sahadaki Birlik Yapısı

Askeri Avantajları

Zayıflıkları ve Kısıtları

Kuzeydoğu Eyaleti (SSC-Khatumo)

Dhulbahante ve Warsangeli klan tabanlı savunma birlikleri ile Mogadişu'nun kurduğu 26. Tümen/Komutanlık çekirdeği.

Yerel halk desteği ve coğrafi hakimiyet. 2023'te ele geçirilen ağır silahlar (ZPT ve topçu mühimmatı) ile Mogadişu'nun mali/siyasi desteği arkasındadır.

Düzenli ordu disiplini henüz tam oturmamıştır. Kaab TV aktarımına göre Kasım 2026'da Sanaag (Fiqi-Fuliye) hattında bazı birliklerin Somaliland tarafına geçmesi gibi klan içi kırılganlıklar yaşanmaktadır.

Somaliland Ulusal Ordusu

Oog merkezli 7. Tümen, Ceerigaabo merkezli 3. Tümen ve Burco'daki 12. Tümen ihtiyatları.

Ağır ateş gücü ve kurumsallık. Tank, mekanize ve topçu unsurları ile savunma hatlarında tahkimat üstünlüğüne sahiptir.

Doğu Sool ve Cayn bölgelerinde yerel nüfus tabanı yoktur; ikmal hatları uzundur ve taarruz operasyonları yüksek kayıp riski taşır.

Puntland Güvenlik Güçleri

Darwish Kuvvetleri'nin Mudug ve doğu Sanaag (Badhan) sınır birlikleri.

Tampon bölge rahatlığı. SSC-Khatumo'nun ortaya çıkmasıyla Somaliland ile doğrudan cephe savaşı yükünden kurtulmuştur.

EUAA 2026 raporuna göre SSC-Khatumo'nun Mogadişu ile birleşip ayrı bir eyalet (NES) olması Puntland'ın Sool/Sanaag üzerindeki tarihi iddialarını fiilen dondurmuştur.

 2025–2026 Döneminde Değişen Jeopolitik Dengeler

·        Tampon devletçikten federal eyalete (NES): Temmuz–Ağustos 2025'te Laascaanood'da toplanan delegeler SSC-Khatumo'yu Somali Kuzeydoğu Eyaleti (North Eastern State - NES) adıyla Somali'nin 6. federal eyaleti ilan etmiş ve Mogadişu bu statüyü resmen tanımıştır. Başbakan Hamza Abdi Barre'nin Ağustos 2026'daki Laascaanood ziyareti ve 26. Ordu Komutanlığı'nın bölgede teşkilatlandırılması, Mogadişu'nun askeri varlığını doğrudan Somaliland sınırına taşımıştır.

·        Puntland ile Somaliland'ın sessiz ateşkese geçişi: Hem Puntland hem de Somaliland, Mogadişu'nun Kuzeydoğu Eyaleti'ni tanıyarak kendi sınır iddialarını baypas etmesine tepki olarak Ekim 2025'te güvenlik odaklı bir mutabakata varmıştır. Bu nedenle iki taraf arasında büyük çaplı bir çatışma yaşanmamakta, gerilim daha çok Somaliland ile SSC-Khatumo birlikleri arasındaki yerel temaslarla sınırlı kalmaktadır.

J-Somali Kontrol Haritası

June 2024 Somalia Control Map & Timeline: Height of ISIS Control, Al Shabaab Stalemate

Political Geography Now (PolGeoNow) tarafından hazırlanan bu harita, kağıt üzerindeki siyasi iddialar yerine yerleşim yerleri bazında gerçek kontrol alanlarını ayırmaktadır.

Haritadaki Renk Kodları ve Güncel Durum (2026 Perspektifi)

·        Koyu Mavi Noktalar / Çizgili Alan (SSC-Khatumo / Kuzeydoğu Eyaleti): Haritada Lasanod (Laascaanood), Buhodle (Buuhoodle), Taleh, Hudun ve Gumays (Guumays) merkezli çekirdek bölge ile mavi çizgili etki alanı, SSC-Khatumo kuvvetlerinin gerçek kontrol sahasını göstermektedir. 2025'te Kuzeydoğu Eyaleti (NES) olarak federal statü kazanmasına rağmen sahadaki fiilî sınırları büyük ölçüde bu çizgiler içinde kalmıştır.

·        Sarı / Açık Mavi Alan (Puntland) ve Laasqoray: Haritada görüldüğü üzere Laasqoray, Badhan ve Dhahar hattı Puntland'ın kontrol sahası içinde (sarı/mavi renkte) yer almakta ve SSC-Khatumo'nun Aden Körfezi kıyılarına çıkışı bulunmamaktadır.

·        Yeşil Alan (Somaliland): Hargeisa, Berbera, Burao, Borama ve Erigavo (Ceerigaabo) dahil batı/merkez Sanaag ile Og (Oog) kasabasına kadar olan hat Somaliland ordusunun fiilî kontrolündedir.

Jubaland (Kismayo) Merkezi Hükümetten Kopması

Jubaland (Kismayo) yönetimi, Kasım 2024'teki bölgesel seçim kriziyle başlayan ve Aralık 2024'te doğrudan askeri çatışmalara dönüşen sürecin ardından Mogadişu merkezi hükümetiyle kurumsal ve askeri bağlarını tamamen koparmıştır. 2026 yılı itibarıyla Jubaland Başkanı Ahmed Madobe, merkezi hükümetin tutuklama emrine ve askeri müdahalelerine rağmen Kismayo merkezli fiilî özerk yönetimini sürdürmektedir.

Kopuşun Nedenleri ve Siyasi Kırılma

·        Anayasa ve seçim anlaşmazlığı: Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud'un doğrudan halk oylamasına geçiş ve başkanlık görev süresini uzatma reformlarını reddeden Ahmed Madobe, kendi eyalet anayasasını değiştirerek Kasım 2024'te üçüncü dönem için yeniden başkan seçilmiştir.

·        Karşılıklı tutuklama emirleri: Mogadişu yönetimi bu seçimi gayrimeşru ilan etmiş ve Banadir Bölge Mahkemesi Madobe hakkında "vatana ihanet" suçlamasıyla tutuklama kararı çıkarmıştır. Jubaland yönetimi ise ertesi gün federal hükümetle tüm ilişkileri askıya almış ve Kismayo'daki yerel mahkeme Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud için tutuklama emri çıkararak başına 100.000 dolar ödül koymuştur.

Sahadaki Askeri Çatışmalar ve Güç Dengesi

Siyasi kopuşun hemen ardından merkezi ordu ile Jubaland birlikleri arasında üç kritik bölgede sıcak çatışmalar yaşanmıştır:

Cephe / Bölge

Tarih ve Gelişmeler

Askeri Sonuç ve Saha Kontrolü

Ras Kamboni Muharebesi (Kenya Sınırı / Aşağı Juba)

11 Aralık 2024'te Mogadişu'nun bölgeye hava yoluyla sevk ettiği Somali Ulusal Ordusu (SNA) ve Gorgor birlikleri ile Jubaland Darwish Güçleri arasında şiddetli çatışmalar çıkmıştır.

Jubaland kesin zafer kazanmıştır. Jubaland Krizi kayıtlarına göre yaklaşık 600 SNA askeri Kenya sınırını geçerek Kenya ordusuna (KDF) teslim olmuş, 250'den fazla asker ve üst düzey komutanlar ise Jubaland güçlerine esir düşmüştür.

Dolow ve Gedo Hattı (Etiyopya Sınırı)

23 Aralık 2024'te ve devam eden süreçte kuzeydeki Gedo bölgesinin kontrolü için çatışmalar patlak vermiştir.

Jubaland güçleri, bölgedeki Etiyopya askeri unsurlarının da desteğiyle Dolow ve çevresindeki federal birlikleri yenilgiye uğratarak sınır kapılarının kontrolünü ele geçirmiştir.

Doolow Gerilimi (Eylül 2026)

Eylül 2026 başında Doolow'daki yerel yöneticilerin konutlarına yönelik füze saldırıları sonrası Jubaland yönetimi Mogadişu ve Türkiye'yi suçlamış, federal hükümet ise iddiaları kesin dille reddetmiştir.

Gedo hattında düşük yoğunluklu gerilim ve karşılıklı güç tahkimatı devam etmektedir.

 Bölgesel İttifaklar ve Mevcut Durum (2026)

·        Puntland ve muhalefetle birleşme: Jubaland, tıpkı Puntland gibi Mogadişu'nun anayasa değişikliklerini ve BAE liman anlaşmalarını iptal etme kararını reddetmektedir. İki yönetim federal hükümete karşı ortak siyasi blokta hareket etmektedir.

·        Kenya ve Etiyopya tamponu: Kismayo yönetimi, güneyde Kenya ve kuzeyde Etiyopya ile kurduğu doğrudan güvenlik iş birliği sayesinde Mogadişu'nun kara ve deniz ablukası girişimlerini boşa çıkarmaktadır.

·        Eş Şebab'ın alan kazanması: FDD's Long War Journal analizinde vurgulandığı üzere, federal ordu ile Jubaland güçlerinin birbirine silah doğrultması Aşağı ve Orta Juba kırsalında büyük bir güvenlik boşluğu yaratmış ve Eş Şebab'ın bölgedeki hareket alanını genişletmiştir.

 

31 Mart 2026 tarihli güncel PolGeoNow haritası, daha önce incelediğimiz 2024 haritasına kıyasla Somali'nin kuzey ve güneyindeki siyasi ve askeri kırılmaların sahaya nasıl yansıdığını çok net bir şekilde belgelemektedir.

2024 Haritasından 31 Mart 2026 Haritasına Temel Değişiklikler

·        Jubaland ve Puntland'ın Renk Değişimi (Maviye Geçiş):

o   Saha gerçeği: 2024 haritasında Mogadişu ile aynı grupta (siyah/koyu gri) gösterilen Puntland (Garowe, Bosaso, Galkayo) ve Jubaland (Kismayo, Afmadow, Ras Kamboni, Dolow, Luuq), 2026 haritasında ayrı bir blok olan mavi (Autonomous armed forces - unionist) rengine geçmiştir.

o   Haritadaki dipnot: Sol alt köşedeki notta da belirtildiği üzere federal güçler Kasım 2024 kopuşunun ardından Aşağı Juba'nın büyük bölümünden ve Gedo'nun bir kısmından çekilmiş; bölgedeki Kenya ve Etiyopya birlikleri (AUSSOM kapsamında olsalar dahi) sahada fiilen Jubaland yönetiminin yanında konumlanmıştır.

·        SSC-Khatumo'nun "North East State" (Kuzeydoğu Eyaleti) Olması:

o   İsim ve statü güncellemesi: 2024 haritasında SSC-Khatumo olarak yazılan bölge, Temmuz 2025'teki federal eyalet ilanının ardından haritada resmen NORTH EAST STATE adıyla yer almaktadır.

o   Sanaag ve Laasqoray durumu: Haritada kuzeydeki Lasqoray, Badhan ve Dhahar hattının hâlâ açık mavi (Puntland) kontrolünde olduğu ve Erigavo (Ceerigaabo) ile Og hattının yeşil (Somaliland) kontrolünde kaldığı açıkça görülmektedir. Kuzeydoğu Eyaleti'nin fiilî sınırı Fiqifuliye, Hingalol, Hudun, Taleh, Lasanod ve Buhodle hattında çizilmiştir.

·        Orta Somali'de (Galmudug ve Hirshabelle) Eş Şebab Hareketliliği:

o   Kırmızı alanların durumu: 2024 haritasında Mogadişu'nun kuzeyindeki Adan Yabal, Masagaway ve El Baraf gibi kasabalar siyah (hükümet kontrolü) görünürken; 31 Mart 2026 haritasında Adan Yabal, El Baraf, Masagaway ve Bulo-Fulay gibi noktaların yeniden kırmızıya (Eş Şebab kontrolü) döndüğü görülmektedir. Bu durum, federal ordunun Jubaland gibi iç siyasi krizlere odaklanmasının orta cephede yarattığı güvenlik boşluğunu doğrulamaktadır.

·        Puntland Dağlık Hattında IŞİD Gerilemesi (Almiskat Dağları):

o   Mor alanların küçülmesi: Bosaso'nun güneydoğusundaki Almiskat Dağları'nda (Guryasamo, Dhadar, Balidhidhin çevresi), Puntland güçlerinin (PMPF ve Darwish) yürüttüğü yoğun operasyonlar sonucunda IŞİD varlığının daraldığı ve bölgenin büyük ölçüde mavi (Puntland kontrolü) hale geldiği dikkat çekmektedir.


K-Somali’de Etnisite ve Dini Yapı

Somali, Puntland, Somaliland ve Jubaland; nüfusun %99'undan fazlasının Sünni Müslüman (Şafii mezhebi) olduğu ve etnik olarak homojen Somali kimliğine dayanan, ancak siyaseti ve askeri yapılanmayı tamamen büyük klan aileleri (aşiret konfederasyonları) üzerinden şekillenen bir toplumsal yapıya sahiptir. Batı anlamındaki etnik veya mezhepsel bölünmeler yerine, toplumsal ve askeri sınırları Somali klan sistemi ile Sufilik – Selefilik arasındaki dini yorum farkları belirler.

Dini Yapı ve Mezhepsel Dağılım (Tüm Bölgeler İçin Ortak Zemin)

·        Sünni İslam ve Şafii Mezhebi: Dört bölgede de nüfusun neredeyse tamamı (%99+) Sünni Müslümandır ve fıkıhta geleneksel olarak Şafii mezhebine bağlıdır. Çok küçük bir azınlık olarak kıyı şehirlerinde yaşayan tarihi Arap/Yemenli (Benadiri) veya Bantu toplulukları da aynı inancı paylaşır.

·        Geleneksel Tasavvuf (Sufilik): Somali toplumunun tarihsel dini dokusunu Kadiriye, Salihiye ve Ahmediye gibi Sünni tasavvuf tarikatları oluşturur. Özellikle orta Somali'de (Galmudug) örgütlenen Ahlu Sunna Waljama'a (ASWJ) hareketi, Sufiliği Eş Şebab'a karşı silahlı bir öz savunma kimliğine dönüştürmüştür.

·        Selefi / Vahhabi Akımlar ve Radikalizm: 1980'lerden itibaren Körfez ülkeleriyle artan temaslar sonucunda El-İttihad el-İslami ve El-İslah (Müslüman Kardeşler çizgisi) gibi siyasal İslamcı ve Selefi hareketler yayılmıştır. Bu akımların radikal kanadından zamanla Eş Şebab (El-Kaide bağlantılı) ve Puntland'ın dağlık bölgelerinde IŞİD (Somali kolu) ortaya çıkmıştır.

·        Yasal statü farkları: Somali Federal Anayasası, Puntland ve Jubaland anayasaları İslam'ı resmi din, Şeriatı ise temel yasama kaynağı kabul eder. Somaliland da İslam'ı resmi din sayar; ancak İngiliz sömürge hukuku, İslam hukuku ve geleneksel klan hukukunu (Xeer) harmanlayan daha seküler görünümlü bir idari işleyişe sahiptir.

 Bölgelere Göre Etnisite ve Klan Haritası

Somali halkı etnik olarak tek bir ulus olsa da, siyaset ve ordu Darod, Hawiye, Isaaq, Dir ve Rahanweyn (Digil-Mirifle) adlı beş ana klan ailesine göre bölünmüştür. Ayrıca klan sisteminin dışında kalan etnik azınlıklar (Somali Bantu/Jareer, Benadiri/Gibilcad ve Gabooye gibi meslek kastları) mevcuttur.

Bölge / Yönetim

Hakim Klan Konfederasyonu ve Alt Kolları

Etnik Azınlıklar ve Diğer Gruplar

Klan Yapısının Siyaset ve Orduya Etkisi

Somali Merkez (Mogadişu, Hirshabelle, Galmudug)

Hawiye (Abgaal, Habar Gidir, Hawadle, Murusade) ve Güney Batı'da Rahanweyn

Mogadişu ve Merke kıyılarında tarihi Arap/Fars/Portekiz karışımı Benadiri topluluğu ve Şabelle nehri boyunca Somali Bantu çiftçileri.

Başkent Mogadişu ve çevresi tarihsel olarak Hawiye klanlarının merkezidir. Federal ordunun (SNA) bölgesel tümenleri yerel klan dengesine göre şekillenirken, Gorgor ve Danab birlikleri klanlar üstü karma yapıyla kurulmuştur.

Somaliland (Hargeisa, Berbera, Burco)

Isaaq (Habar Awal, Habar Jeclo, Habar Yoonis, Garxajis) ve batıda Dir (Gadabuursi, Issa)

Doğu sınırında (Sool/Sanaag) Darod (Dhulbahante, Warsangeli) ve toplumda düşük statüde tutulan Gabooye azınlıkları.

Somaliland siyaseti ve 31. ile 12. Tümenler ağırlıklı olarak çoğunluğu oluşturan Isaaq klanının kontrolündedir. Doğudaki Dhulbahante klanının isyanı 2023'te Laascaanood'un kaybına ve Kuzeydoğu Eyaleti'nin (NES) doğuşuna yol açmıştır.

Puntland (Garowe, Bosaso, Galkayo)

Darod / Harti (Majeerteen, Dhulbahante, Warsangeli) ve Lelkase

Kısa süreli Yemenli Arap göçmenler ve güneyden gelen Somali Bantu işçi nüfusu.

Puntland, "Harti Darod" ittifakı üzerine kurulmuştur. Siyasi güç ve Darwish /PMPF komuta kademesi büyük ölçüde Majeerteen klanının elindedir.

Jubaland (Kismayo, Afmadow, Gedo)

Darod (Ogaden ve Marehan) ile nehir boylarında Hawiye (Sheekhal, Gaaljecel) ve Dir (Biyomaal)

Somali’nin en yüksek etnik çeşitliliğine sahip bölgesidir. Juba Vadisi'nde yoğun Somali Bantu (Jareer) nüfusu ve Kismayo adalarında Bajuni (Swahili kökenli) halkı yaşar.

Başkan Ahmed Madobe Ogaden klanındandır ve Jubaland Darwish ordusunun çekirdeğini bu klan oluşturur. Kuzeydeki Gedo bölgesinde hakim olan Marehan klanı ise tarihsel olarak Kismayo ile iktidar mücadelesi yürütmektedir.

 Toplumsal ve Siyasi Kırılma Dinamikleri

·        Klanlar arası güç paylaşımı (4.5 Formülü): Mogadişu'daki federal sistemde dört büyük klan (Darod, Hawiye, Dir, Rahanweyn) tam hisse (1'er pay), etnik azınlıklar (Bantu, Benadiri, Gabooye vb.) ise topluca 0.5 hisse alır. Bu durum etnik azınlıkları siyasette ve orduda ikincil konumda bırakmaktadır.

·        Harti Darod – Isaaq – Hawiye üçgeni: Kuzeydeki Somaliland'ın bağımsızlık ısrarı Isaaq klanının 1988'de Siad Barre rejimince maruz kaldığı katliamlara dayanırken; Puntland ve Jubaland'ın merkeziyetçiliğe karşı ittifak kurmasının arkasında her iki yönetimin de Darod klan ailesine dayanması yatmaktadır.


L-Dört Ana Gücün Kara Kuvvetleri Karşılaştırması (2026)

Mevcut saha tablosu itibarıyla Somali fiilen dört ana kontrol bölgesine ayrılmış durumdadır. 31 Mart 2026 tarihli güncel kontrol haritasında da görüldüğü gibi ülkedeki otorite dağılımı şu dört merkezde toplanmaktadır:

·        Somaliland (Kuzeybatı - Ayrılıkçı Yönetim): Hargeisa merkezli, kendi ordusu, parası ve kurumları olan fiilen bağımsız yapı.

·        Puntland (Kuzeydoğu - Özerk Yönetim): Garowe ve Bosaso merkezli, bağımsızlık ilan etmeyen ancak Mogadişu ile bağlarını askıya almış kendi silahlı güçlerine sahip özerk yönetim.

·        Jubaland (Güney - Özerk Yönetim): Kismayo merkezli, Ahmed Madobe liderliğinde Mogadişu ile bağlarını koparıp kendi sınır ve savunma kontrolünü sağlayan yapı.

·        Somali Federal Hükümeti (Merkez - Mogadişu Ekseni): Başkent Mogadişu ile birlikte Hirshabelle, Galmudug, Güney Batı ve kuzeyde yeni kurulan Kuzeydoğu Eyaleti'nin (SSC-Khatumo) bağlı olduğu uluslararası tanınırlığa sahip merkezi yapı.

Bu dört idari merkez dışında, orta ve güney Somali'nin geniş kırsal alanlarını elinde tutan Eş Şebab örgütü ise sahadaki beşinci ve devlet dışı silahlı güç olarak varlığını sürdürmektedir.

Somali Ulusal Ordusu (SNA), Türkiye ve ABD desteğiyle edindiği modern zırhlı araçlar (MRAP), SİHA/taarruz helikopterleri ve Şubat 2026'da envantere giren M48/M60 tanklarıyla teknolojik üstünlüğe sahiptir. Somaliland, 1991 öncesi mirasa dayalı daha kalabalık T-55 tank, mekanize ve topçu birlikleriyle sayısal ağır silah hacmini korurken; Puntland ve Jubaland, kendi liman gelirleri ve bölgesel dış destekçileriyle ayakta duran, klan tabanlı yüksek hareket kabiliyetli paramiliter ordulara dayanmaktadır.

Karşılaştırma Kriteri

Somali Ulusal Ordusu (SNA) (Mogadişu Ekseni)

Somaliland Ulusal Ordusu (Hargeisa)

Puntland Güvenlik Güçleri (Garowe / Bosaso)

Jubaland Güvenlik Güçleri (Kismayo)

Aktif Personel Gücü

~20.000 – 30.000 asker (En geniş personel kadrosu)

~12.500 aktif asker (En kurumsal ve tek tip düzenli kadro)

~15.000 – 20.000 personel (Darwish, PMPF ve PSF toplamı)

~6.000 – 8.000 personel (Darwish, özel taarruz birlikleri ve JISA toplamı)

Teşkilat ve Komuta Yapısı

Bölgesel piyade tümenleri (12 Nisan, 21., 26., 27., 60. Tümenler), 1. Gorgor Tümeni ve özerk 16. Danab Tugayı.

Merkezi komuta altında 3., 7., 12. ve 31. Tümenler ile tugay ve alay sistemi.

Tümen yapısı yoktur. Darwish Kuvvetleri, PMPF ve PSF olarak üç ayrı sütuna ayrılır.

Tümen yapısı yoktur. Jubaland Darwish, özel birlikler (Birjeex, Hanqadh, Abris), JISA ve eski 43. Tümen'den kopan yerel Gedo birlikleri temelinde örgütlenmiştir.

Ağır Silah ve Tank Kapasitesi

Sınırlı ancak en modern. Şubat 2026'da Türkiye'den sevk edilen 10–15 adet modernize M48/M60 Patton tankı.

Sayıca en yüksek kapasite. T-55 tank tugayı, mekanize tugay ve BM-21 sahra topçu birlikleri.

Sınırlı. Az sayıda eski nesil T-54/55 tankı, BTR-60 ve BM-21 Grad roketatar.

Yok / Çok Sınırlı. Tankı yoktur; ZPT'ler, ağır havanlar ve uçaksavar monteli pikaplar (technical) kullanır.

Modern Zırhlı Araç ve Teçhizat

Çok yüksek. Kirpi MRAP'lar, Puma zırhlıları ve modern piyade silahları.

Düşük-Orta. Ambargo nedeniyle eski Sovyet/İtalyan araçları ve sınırlı yeni alımlar.

Orta-Yüksek. BAE hibe zırhlı araçları ve modern hafif silahlar (özellikle PMPF'de).

Orta. Kenya/BAE destekli zırhlı personel taşıyıcılar ve mayına dayanıklı devriye araçları.

Seçkin / Özel Harekât Gücü

Gorgor (Türkiye eğitimli, tank destekli) ve Danab (ABD eğitimli) tugayları.

Komando Alayları (31. ve 3. Tümen bünyesinde) ve İngiltere eğitimli RRU.

PMPF (BAE eğitimli) ve PSF (Dağlık arazi ve terörle mücadelede yüksek tecrübe).

Birjeex, Hanqadh, Abris taarruz taburları ve JISA operasyon timleri.

Hava ve Ateş Desteği

En güçlü destek. T129 ATAK helikopterleri, Bayraktar TB2 ve Akıncı SİHA filosu.

Yok. Aktif muharip hava desteği veya SİHA envanteri bulunmaz.

Sınırlı. Kendi hava gücü yoktur; zaman zaman dış destekli keşif/hava operasyonları alır.

Dolaylı destek. Kendi hava gücü yoktur; sınır hatlarında Kenya (KDF) ve Etiyopya hava desteğinden yararlanır.

Başlıca Dış Destekçiler

Türkiye, ABD, AB, Mısır ve Afrika Birliği (AUSSOM).

İsrail, BAE (Berbera Limanı), Tayvan ve sınırlı İngiltere eğitimi.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve kısmen ABD.

Kenya, Etiyopya, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve ABD (terörle mücadele kapsamında).

Temel Klan Tabanı

Hawiye ağırlıklı (Gorgor/Danab ise klanlar üstü karma yapıda) ve Kuzeydoğu Eyaleti'nde Dhulbahante.

Isaaq ağırlıklı (Batıda Gadabuursi/Dir unsurları).

Darod / Harti (Majeerteen ağırlıklı; doğu Sanaag'da Warsangeli).

Darod (Ogaden ağırlıklı; Gedo sınırında Marehan).

 

Dörtlü Dengede Öne Çıkan Stratejik Sonuçlar

·        Teknolojik ve hava-zırh üstünlüğü (Mogadişu / SNA): Merkezi ordu; SİHA filosu, T129 ATAK helikopterleri ve 2026'da envantere giren M48/M60 tanklarıyla konvansiyonel ateş gücü ve teknolojik donanım bakımından diğer üç gücün önüne geçmiştir. Ancak birliklerinin geniş bir coğrafyaya dağılması ve Eş Şebab ile kesintisiz cephe savaşı vermesi, kuvvetlerini tek bir noktaya yığmasını zorlaştırmaktadır.

·        Kurumsal savunma duvarı (Somaliland): Somaliland ordusu, tek merkezli komuta yapısı ve ağır topçu/tank tugayları sayesinde kendi sınırları içinde savunma savaşı vermeye en uygun konvansiyonel güçtür. Uluslararası tanınırlık eksikliği nedeniyle hava gücü ve modern zırhlı araç tedarik edememesi en temel kısıtıdır.

·        Liman ekonomisine dayalı bölgesel özerklik (Puntland ve Jubaland): Hem Puntland hem de Jubaland; Bosaso ve Kismayo limanlarının gelirleri ile BAE, Kenya ve Etiyopya gibi komşu/bölgesel aktörlerin desteğini arkalarına alarak merkezi ordunun müdahalelerini (Aralık 2024 Ras Kamboni ve Gedo örneklerinde olduğu gibi) sahada püskürtebilecek yerel savunma kapasitesine ulaşmıştır.


M-Türkiye'nin Bu 4 Güç ile Olan Siyasi, Diplomatik, Ticari ve Askeri İlişkileri

Türkiye, Somali'nin toprak bütünlüğünü temel ilke olarak benimseyen bir dış politika izlemekte ve tüm resmi devlet anlaşmalarını yalnızca Mogadişu merkezli Somali Federal Hükümeti ile yürütmektedir. Bu merkeziyetçi yaklaşım, Türkiye'yi Mogadişu'nun en güçlü stratejik müttefiki yaparken; Somaliland, Puntland ve Jubaland ile olan ilişkilerini doğrudan gerilimli veya sınırlı bir seviyede tutmaktadır.

Dört Güçle Olan İlişkilerin Genel Karşılaştırması

Güç Merkezi

Siyasi ve Diplomatik İlişkiler

Ticari ve Ekonomik İlişkiler

Askeri ve Güvenlik İlişkileri

Somali Federal Hükümeti (Mogadişu)

Stratejik Müttefiklik. Türkiye, merkezi hükümeti tek meşru otorite tanır. Mogadişu Büyükelçiliği 2011'de açılmıştır.

Çok Yüksek. Mogadişu Limanı ve Havalimanı Türk şirketlerince işletilir. TPAO açık denizlerde petrol/doğalgaz aramakta, Warsheikh'te uzay üssü kurulmaktadır.

Kapsamlı Ortaklık. TURKSOM üssü, Gorgor tugaylarının eğitimi, SİHA/ATAK helikopteri ve 2026 M48/M60 tank sevkiyatı mevcuttur. Deniz güvenliği 10 yıllığına Türkiye'dedir.

Somaliland (Hargeisa)

Tanımama ve Diplomatik Mesafe. Türkiye bağımsızlığı tanımaz ve toprak bütünlüğünü savunur. Buna karşın 2014'te açılan Hargeisa Başkonsolosluğu üzerinden yerel temas ve arabuluculuk kanalları açık tutulur.

Sınırlı Ticaret ve Kalkınma. Büyük ölçekli stratejik devlet yatırımları (liman/enerji) yoktur. TİKA ve Maarif Vakfı üzerinden sınırlı eğitim ve insani yardım projeleri yürütülür.

Yok. Somaliland ordusuna yönelik herhangi bir askeri eğitim, silah satışı veya savunma iş birliği bulunmamaktadır.

Puntland (Garowe / Bosaso)

Soğuk ve Mesafeli. Puntland yönetimi, Türkiye'nin Mogadişu'nun merkeziyetçi politikalarını ve deniz/petrol anlaşmalarını desteklemesine tepkilidir. Resmi bir diplomatik temsilcilik bulunmaz.

Çok Düşük. Bosaso Limanı'nın BAE (DP World) kontrolünde olması ve Puntland'ın merkezi hükümetle anlaşmazlıkları nedeniyle Türk enerji ve altyapı projeleri bu bölgeye girememektedir.

Yok. Puntland Darwish veya PMPF güçleriyle Türkiye arasında askeri iş birliği yoktur; sahada BAE askeri nüfuzu hakimdir.

Jubaland (Kismayo)

Gerilimli İlişkiler. Başkan Ahmed Madobe yönetimi, Mogadişu'ya verdiği güçlü destek nedeniyle Türkiye'ye şüpheyle yaklaşmaktadır. Eylül 2026'da Doolow'daki patlamalar sonrası Jubaland Türkiye'yi suçlamış, Ankara ve Mogadişu iddiaları reddetmiştir.

Çok Düşük. Kismayo Limanı yerel yönetim ve BAE/Kenya ekseninde işletildiğinden Türk firmalarının doğrudan altyapı veya enerji faaliyeti yoktur.

Dolaylı Gerilim. Türkiye'nin eğittiği Gorgor birliklerinin 2024 sonunda Ras Kamboni'de Jubaland güçleriyle karşı karşıya gelmesi sahada güvensizlik yaratmıştır.

 İlişkilerin Temel Dinamikleri ve Kritik Noktalar

·        Mogadişu ile çok boyutlu derinleşme (2024–2026): İlişkiler insani yardım boyutunu aşarak stratejik ortaklığa dönüşmüştür. Şubat 2024'te imzalanan Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması ile Türkiye Somali deniz yetki alanlarının savunmasını üstlenmiştir. Şubat 2026'da Çağrı Bey sondaj gemisinin bölgeye sevki ve Mogadişu kuzeyinde inşası süren uzay limanı/füze test sahası yatırımları, Türkiye'nin bölgedeki varlığını kalıcı hale getirmiştir. TBMM tezkeresiyle TSK'nın Somali'deki görev süresi Temmuz 2028'e kadar uzatılmıştır.

·        Somaliland ve Etiyopya denkleminde arabuluculuk: Türkiye, Somaliland'ın bağımsızlık talebini reddetmekle birlikte Hargeisa Başkonsolosluğu aracılığıyla iletişimi kesmemektedir. Etiyopya'nın Somaliland ile liman anlaşması imzalamasıyla patlak veren krizi de Aralık 2024'te Ankara Bildirisi ile çözüme kavuşturarak bölgesel dengeleyici rol üstlenmiştir. Ancak İsrail'in Somaliland'ı tanıması sonrası Hargeisa ile Ankara arasındaki jeopolitik mesafe daha da açılmıştır.

·        Özerk eyaletlerin (Puntland ve Jubaland) tepkisi: İletişim Başkanlığı, Türk askerinin Somali'nin iç siyasi süreçlerine veya seçim krizlerine müdahil olmadığını açıkça vurgulamaktadır. Buna rağmen Puntland ve Jubaland yönetimleri; Türkiye'nin Mogadişu'ya sağladığı İHA, helikopter ve M48/M60 tank desteğinin federal hükümetin elini güçlendirdiğini düşünerek Ankara ile mesafeli durmayı ve BAE–Kenya–Etiyopya eksenine yaslanmayı tercih etmektedir.


N-Somali'deki Yabancı Askeri Güçler ve Misyonları

Somali, 2026 yılı itibarıyla çok uluslu barış gücü misyonlarının yanı sıra doğrudan ikili anlaşmalarla veya özerk eyaletlerle iş birliği içinde konuşlanmış 10'dan fazla ülkenin askeri varlığına ev sahipliği yapmaktadır. Ülkedeki yabancı askeri güçler; Afrika Birliği misyonu (AUSSOM), Eğitim ve Danışmanlık Misyonları ve Doğrudan İkili / Bölgesel Üsler olmak üzere üç ana kategoride faaliyet göstermektedir.

1. Afrika Birliği Destek ve İstikrar Misyonu (AUSSOM)

1 Ocak 2025'te eski ATMIS misyonunun yerini alan AUSSOM, toplam 11.900 askeri ve polis personeli kadrosuyla Eş Şebab'a karşı sahadaki ana konvansiyonel koruma kalkanını oluşturur. Temmuz 2026'da Kampala'da yapılan zirvede misyonun 18 ila 24 ay içinde kademeli olarak çekilmesi kararlaştırılmış olup, 2026 sonu itibarıyla ciddi bir finansman krizi ve çekilme süreci yaşanmaktadır.

Ülke

Planlanan / Sahadaki Personel

Konuşlu Olduğu Sektör ve Üsler

Güncel Durum (Kasım 2026)

Uganda (UPDF)

4.500 asker (Ayrıca ~2.000 asker ikili anlaşma kapsamında)

Sektör 1: Mogadişu ve Aşağı Şabelle (Barawe, Marka, Arbiska)

Misyonun en büyük gücüdür. Finansman kesintileri nedeniyle Kasım 2026'da Barawe'deki 5 üssü devrederek kademeli çekilme başlatmıştır.

Etiyopya (ENDF)

2.500 asker (Ayrıca sınır hattında binlerce ikili anlaşmasız/yerel birlik)

Sektör 3: Bay, Bakool ve Gedo (Baidoa, Hudur, Wajid, Dolow)

Hem AUSSOM çatısı altında hem de ikili varlık olarak güneybatı hattını tutar; sahada yerel eyalet yönetimleriyle yakın çalışır.

Cibuti

1.520 asker

Sektör 4: Hiran ve Galgaduud (Beledweyne, Jalalaqsi)

Orta Somali'de ikmal hatlarını korur ve merkezi ordu ile ortak operasyonlar yürütür.

Kenya (KDF)

1.410 asker

Sektör 2: Aşağı ve Orta Juba (Kismayo, Afmadow, Dhobley)

Jubaland sınır tampon bölgesini tutar; sahada fiilen Jubaland yönetimiyle uyumlu hareket eder.

Mısır

1.091 asker (Tugay seviyesinde ikili görev kuvveti dahil)

Sektör 5: Orta Şabelle (Ceelcade / Ciciley havaalanı hattı)

Burundi birliklerinin yerini almak üzere konuşlandırılmıştır. İkili anlaşma ve AUSSOM entegrasyonu süreci devam etmektedir.

Burundi

Kademeli devir sürecinde

Orta Şabelle (Jowhar, Mahaday, Ceelcade)

Görev sahasını Mısır ve Somali birliklerine devrederek ülkeden ayrılma sürecindedir.

 2. Eğitim, Danışmanlık ve Stratejik İkili Misyonlar

·        Türkiye (TSK / TURKSOM ve Deniz/Hava Görev Kuvveti):

o   Konuşlanma: Mogadişu'daki TURKSOM (Anadolu Kışlası) ana üssü ile kuzeydeki Warsheikh test/uzay üssü çevresi.

o   Misyon: Somali ordusunun seçkin Gorgor tugaylarını ve Haramcad özel polis birliklerini eğitip donatmak, T129 ATAK ve Bayraktar TB2/Akıncı filolarına teknik/operasyonel destek sağlamak, 10 yıllık savunma anlaşması kapsamında Somali deniz yetki alanlarını korumak ve 2026'da sevk edilen M48/M60 tanklarının zırhlı eğitimini yürütmektir.

·        Amerika Birleşik Devletleri (ABD / AFRICOM):

o   Konuşlanma: Aşağı Şabelle'deki Baledogle Hava Üssü, Mogadişu Havalimanı yerleşkesi ve Ağustos 2026'da Puntland yönetimiyle imzalanan anlaşmayla genişletilen Bosaso Hava Üssü.

o   Misyon: Seçkin Danab Tugayı'nı eğitmek, Eş Şebab ve IŞİD hedeflerine yönelik İHA/hava saldırıları düzenlemek ve Bab el-Mendep Boğazı ile Kızıldeniz deniz güvenliğini denetlemek.

·        Birleşik Arap Emirlikleri (BAE):

o   Konuşlanma: Puntland'da Bosaso Havalimanı / Bandar Siyada üssü ve Somaliland'da Berbera hattı.

o   Misyon: Mogadişu merkezi hükümeti Ocak 2026'da BAE ile tüm güvenlik anlaşmalarını iptal ettiğini duyursa da BAE; Puntland'ın seçkin PMPF deniz polis gücünü finanse etmeye, eğitmeye ve üs faaliyetlerini sürdürmeye devam etmektedir.

·        Avrupa Birliği (EUTM-Somalia) ve İngiltere (UKMST):

o   Konuşlanma: Mogadişu uluslararası havalimanı yerleşkesi ve Baidoa eğitim merkezi.

o   Misyon: EUTM-Somalia, Somali Genelkurmay Başkanlığı'na ve kara/deniz kuvvetlerine kurumsal danışmanlık ve subay eğitimi vermektedir. İngiltere (UKMST) ise Mart 2026'da Mogadişu'daki OB Shand üssünü AUSSOM'a devretmiş olup, Baidoa'da bölgesel piyade birliklerine ve Somaliland'da RRU polis özel harekâtına eğitim desteği sağlamayı sürdürmektedir.

Sahadaki Çok Başlılığın Yarattığı Temel Sorun

·        Komuta ve çıkar çatışması: Ülkedeki yabancı güçler ortak bir merkezden yönetilmemektedir. Türkiye ve Mısır doğrudan Mogadişu merkezi hükümetinin otoritesini güçlendirmeye odaklanırken; BAE, Kenya ve Etiyopya sınır ve liman güvenliği gerekçesiyle Puntland ve Jubaland gibi özerk yönetimlerle doğrudan çalışmakta, ABD ise hem merkezi hükümetle (Danab) hem de Puntland ile (Bosaso) ikili kanallar üzerinden terörle mücadele yürütmektedir.


O-Somaliland'daki Yabancı Askeri güçler ve Misyonları

Somaliland, uluslararası tanınırlığı sınırlı olduğu için Afrika Birliği'nin (AUSSOM) çok uluslu barış gücü birliklerine ev sahipliği yapmamaktadır. Ancak Kızıldeniz ve Bab el-Mendep Boğazı'nın hemen girişindeki stratejik konumu nedeniyle 2025–2026 döneminde Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), İsrail, ABD, İngiltere ve Etiyopya merkezli yoğun bir üs inşası, istihbarat iş birliği ve eğitim hareketliliğinin odağı haline gelmiştir.

Somaliland topraklarında açık konuşlu büyük yabancı kara tugayları bulunmasa da, liman ve havalimanı altyapısı üzerinden yürütülen kritik askeri misyonlar ve kapalı güvenlik ortaklıkları mevcuttur.

Somaliland'daki Yabancı Askeri Varlık ve Misyonlar (2026)

Aktör / Ülke

Konuşlanma / Odak Noktası

Misyon ve Faaliyet Kapsamı

Resmi Statü ve İddialar

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE)

Berbera Havalimanı ve Berbera Limanı (DP World sahası)

Berbera Havalimanı'nda mühimmat/yakıt depoları, tahkimatlar ve hava savunma altyapısı içeren askeri üs inşası ile Kızıldeniz lojistik desteği yürütmektedir.

Somaliland yönetimi tesisin sivil/ticari nitelikte olduğunu savunsa da Le Monde ve uydu analizleri BAE'nin üssü ABD ve İsrail'in bölgesel kullanımı için hazırladığını göstermektedir.

İsrail

Hargeisa ve Berbera (Eğitim, istihbarat ve ileri karakol temasları)

Aralık 2025'te Somaliland'ı tanımasının ardından askeri/istihbarat iş birliğini açık hale getirmiştir. Tel Aviv'de Somaliland özel kuvvetleri ve istihbarat subaylarına ileri eğitim verilmekte, Hargeisa ve Berbera'ya askeri heyetler gönderilmektedir.

Somaliland Savunma Bakanlığı The Arab Weekly aktarımında İsrail'in sahada henüz kalıcı üssü olmadığını ancak polis ve orduyu eğittiğini doğrulamıştır. Cumhurbaşkanı İrro ise talep halinde Berbera'da üs vermeye hazır olduklarını açıklamıştır.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD / AFRICOM)

Berbera Havalimanı ve Limanı (Acil durum, keşif ve deniz güvenliği)

Cibuti'deki Camp Lemonnier üssüne alternatif ve Yemen'deki Husilere karşı gözetleme noktası olarak Berbera altyapısını incelemekte ve ortak tatbikat/lojistik geçişleri yürütmektedir.

Washington resmen Somali'nin toprak bütünlüğünü tanıdığını belirtse de 2026'da Kongre'ye sunulan ABD Dışişleri Raporu Kızıldeniz güvenliği için Somaliland ile doğrudan güvenlik ortaklığını öngörmektedir.

İngiltere (Birleşik Krallık)

Hargeisa ve Berbera (Polis ve Sahil Güvenlik eğitimi)

İngiltere destekli kurulan Somaliland Polis Özel Harekât Birimi (RRU) ile Somaliland Sahil Güvenliği'ne terörle mücadele, sınır güvenliği ve teknik danışmanlık desteği sağlamaktadır.

Resmi muharip üs bulundurmaz; eğitim, istihbarat paylaşımı ve mali/teknik kapasite geliştirme çerçevesinde faaliyet gösterir.

Etiyopya (ENDF)

Wajaale sınır hattı ve Berbera Koridoru

2024'teki liman/deniz üssü mutabakatı Türkiye'nin arabuluculuğundaki Ankara Bildirisi ile dondurulsa da Etiyopya; sınır güvenliği, istihbarat ve ticari koridor koruması kapsamında Hargeisa ile yakın askeri irtibatı sürdürmektedir.

Somaliland içinde büyük ölçekli kalıcı bir Etiyopya garnizonu yoktur; ancak sınır hattında ortak devriye ve güvenlik koordinasyonu mevcuttur.

 

Bölgedeki Askeri Hareketliliğin Temel Dinamikleri

·        Berbera'nın Kızıldeniz üssüne dönüşümü: Yemen'deki Husi saldırıları ve Cibuti'nin kendi topraklarından Yemen'e yönelik hava saldırılarına kısıtlama getirmesi, Berbera'yı Batılı ve Körfez aktörleri için stratejik bir ikame üssüne dönüştürmüştür. 2026 yılı uydu görüntülerinde Berbera Havalimanı çevresinde kazılan siperler, yakıt/mühimmat sığınakları ve pist genişletmeleri bu dönüşümün en somut kanıtıdır.

·        Türkiye–İsrail ve Mogadişu–Hargeisa rekabetinin yansıması: Türkiye'nin Mogadişu'daki TURKSOM üssü, Warsheikh uzay/füze test sahası ve Somali ordusuna sağladığı tank/SİHA desteği karşısında Somaliland yönetimi; İsrail, BAE ve ABD ile savunma bağlarını derinleştirerek askeri bir denge kurmaya çalışmaktadır.

·        Mogadişu'nun tepkisi ve güvenlik riskleri: Somali Federal Hükümeti ve Afrika Birliği, yabancı ülkelerin merkezi hükümetin onayı olmadan Berbera'da askeri üs kurmasını egemenlik ihlali saymaktadır. Öte yandan Yemen'deki Husilerin Berbera'daki olası bir İsrail veya ABD askeri varlığını meşru hedef ilan etmesi, Somaliland kıyılarını bölgesel çatışma riskine açık hale getirmiştir.


P-Somali Federal Hükümeti'ne Askeri Açıdan En Büyük Tehditler

Somali Federal Hükümeti'ne yönelik en büyük askeri tehditler; Eş Şebab'ın sahadaki karşı taarruzları, federal eyaletlerle yaşanan iç silahlı çatışmalar (Jubaland, Puntland ve Güney Batı), AUSSOM barış gücünün çekilme/finansman krizi ve ordu içindeki klan temelli firarlar olarak öne çıkmaktadır.

1. Eş Şebab'ın Karşı Taarruzları ve Toprak Kazanımları

·        Orta ve güney Somali'deki yayılım: International Crisis Group ve AFP verilerine göre El-Kaide bağlantılı Eş Şebab, hükümetin 2022–2023 döneminde elde ettiği kazanımların büyük bölümünü geri almıştır. Güncel haritada da görüldüğü üzere örgüt, başkent Mogadişu'nun hemen kuzeyindeki Adan Yabal ve El Baraf hattı ile güneydeki Orta Juba bölgesinin tamamını kontrol altında tutmaktadır.

·        Stratejik kuşatma ve silah ele geçirme: Addis Standard analizine göre örgüt, merkezi ordunun geri çekildiği Orta Şabelle gibi bölgelerde terk edilen üslerdeki ağır silah ve mühimmat stoklarını ele geçirerek kendi ateş gücünü artırmaktadır. Eş Şebab ayrıca başkent Mogadişu içindeki ticari ağlardan vergi toplayarak kendi savaş ekonomisini finanse etmektedir.

2. Federal Eyaletlerle Yaşanan İç Silahlı Çatışmalar

·        Çok cepheli iç savaş riski: Merkezi hükümetin anayasa değişiklikleri ve tek taraflı seçim takvimi nedeniyle Jubaland ve Puntland yönetimlerinin Mogadişu ile bağlarını koparması, federal orduyu terörle mücadele yerine iç çatışmalara sürüklemiştir.

·        Sahadaki yenilgiler ve yeni cepheler: Merkezi hükümetin Aralık 2024'te Jubaland Başkanı Ahmed Madobe'yi devirmek için başlattığı operasyon Ras Kamboni'de ağır bir askeri yenilgi ve yüzlerce askerin esir düşmesi/teslim olmasıyla sonuçlanmıştır. Buna ek olarak Eylül 2026'da Güney Batı Eyaleti'nin başkenti Baidoa'da eski lider Laftagareen yanlısı güçlerle hükümet birlikleri arasında şiddetli çatışmalar patlak vermiş, Puntland yönetimi ise Bosaso'daki merkezi hükümet yanlısı üslere el koyarak federal orduyu eyaletten çıkarmıştır.

3. AUSSOM'un Çekilme Süreci ve Güvenlik Boşluğu

·        Barış gücünün kademeli ayrılışı: Critical Threats aktarımına göre Uganda ve diğer AUSSOM katılımcı ülkeleri, 2027 sonuna kadar birliklerini Somali'den tamamen çekmeyi planlamakta ve Kasım 2026 itibarıyla Aşağı Şabelle'deki üslerini devretmeye başlamaktadır.

·        Lojistik ve finansman krizi: ADF Magazine değerlendirmesine göre Somali Ulusal Ordusu (SNA), ülke çapında karmaşık lojistik operasyonları tek başına yürütebilecek yapısal kapasiteye henüz ulaşmamıştır. Kasım 2026'da ABD'nin BM destek ofisi (UNSOS) fon kesintisinden kısmen geri adım atmasına rağmen AUSSOM'un uzun vadeli finansman açığı devam etmekte ve çekilme takviminin Mogadişu ile Kismayo üzerinde büyük bir güvenlik vakumu yaratacağı öngörülmektedir.

4. Ordu İçi Klan Temelli Firarlar ve Komuta Kırılganlığı

·        Klan sadakatinin devlet otoritesinin önüne geçmesi: Horn Review analizinde belgelendiği üzere, Kasım 2026 itibarıyla merkezi hükümet ile yerel klan liderleri (örneğin Hawadle klanı ileri gelenleri) arasındaki siyasi anlaşmazlıklar, Somali Ulusal Ordusu bünyesindeki birliklerde toplu firarlara (desertion) yol açmaktadır.

·        Birlik bütünlüğünün bozulması: Türkiye ve ABD tarafından eğitilen Gorgor ve Danab tugayları dışındaki düzenli piyade tümenleri, siyasi kriz anlarında merkezi emir-komuta yerine kendi klan liderlerinin çağrısıyla mevzilerini terk edebilmektedir.

5. Dış Aktörlerin Çelişen Ajandaları ve Yabancı Nüfuz Rekabeti

·        Bölgesel güçlerin eyaletleri desteklemesi: Mogadişu yönetimi, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) merkezi hükümeti baypas ederek Puntland, Jubaland ve Somaliland'daki limanlar üzerinden paralel güvenlik güçlerini finanse etmesini ulusal egemenliğe yönelik doğrudan bir tehdit olarak tanımlamaktadır.

·        Sınır ve üs gerilimleri: İsrail'in Somaliland'ı tanıması ve Berbera hattındaki askeri hareketlilik ile Etiyopya ve Kenya'nın sınır bölgelerindeki özerk eyalet yönetimlerini fiilen koruma altına alması, Mogadişu'nun ülke üzerindeki askeri hareket alanını daraltmaktadır.


R-Somali’nin Siyasi ve Askeri Bütünlüğünü Koruyamamasının Temelleri

Somali, dil, din ve etnik köken bakımından Afrika'nın en homojen ülkelerinden biri olmasına rağmen; siyasi ve askeri bütünlüğünü koruyamamasının temelinde klan temelli sosyal yapı, merkeziyetçilik–özerklik çatışması ve yabancı güçlerin rekabeti yatmaktadır. Toplumsal sadakatin ulus-devlet kurumları yerine klan liderlerine odaklanması iç kırılganlığı büyütürken, dış aktörlerin farklı yerel yönetimlerle doğrudan askeri ve ekonomik anlaşmalar yapması bu parçalanmayı kalıcı hale getirmektedir.

1. İç Nedenler (Yapısal, Sosyal ve Siyasi Faktörler)

·        Klan Sisteminin Ulus-Devlet Kimliğinin Önüne Geçmesi:

o   Somali toplumu etnik olarak tek parça görünse de gerçek siyasi ve askeri güç Darod, Hawiye, Isaaq, Dir ve Rahanweyn gibi büyük klan konfederasyonlarının elindedir.

o   Bireyler güvenliğini ve haklarını devletten değil kendi klanından bekler. Bu durum siyasi kriz anlarında askerlerin Genelkurmay emirlerini bırakıp kendi klan liderlerinin çağrısıyla mevzilerini terk etmesine (toplu firarlara) ve ordunun klan milislerine bölünmesine yol açar.

·        4.5 Güç Paylaşım Formülünün Kurumsallaştırdığı Ayrışma:

o   İç savaş sonrası siyasi denge kurmak amacıyla getirilen ve dört büyük klana eşit hisse, etnik azınlıklara (Bantu, Benadiri vb.) ise yarım hisse veren 4.5 sistemi, liyakat yerine klan kotasını esas almıştır.

o   Bu sistem ulusal bir kimlik inşa etmek yerine, her klanın devleti kendi çıkarı ve güvenliği için ele geçirilmesi gereken bir kaynak olarak görmesine neden olmuştur.

·        Merkeziyetçilik ile Federalizm (Özerklik) Çatışması:

o   1969–1991 yılları arasındaki Siad Barre diktatörlüğünün yarattığı ağır travma ve özellikle kuzeyde (Isaaq klanına yönelik) yaşanan katliamlar, çevre bölgelerde Mogadişu'daki merkezi otoriteye karşı derin bir güvensizlik miras bırakmıştır.

o   2024–2026 döneminde merkezi hükümetin anayasayı değiştirerek gücü Mogadişu'da toplama hamlesi; Somaliland'ın ayrılıkçılığını pekiştirirken, Puntland ve Jubaland'ın da merkezi yönetimle bağlarını koparmasına yol açmıştır.

·        Parçalı Askeri Eğitim ve Standart Eksikliği:

o   Somali ordusunun farklı birlikleri farklı ülkeler (Türkiye, ABD, İngiltere, AB, BAE) tarafından ayrı doktrin ve teçhizatlarla eğitilmiştir.

o   Gorgor ve Danab gibi seçkin tugaylar yüksek disiplinle savaşırken, bölgesel tümenlerin yerel milislerden devşirilmiş zayıf yapısı ordu içinde tek tip bir komuta-kontrol zinciri kurulmasını engellemektedir.

·        Liman Ekonomileri ve Mali Bağımsızlık:

o   Berbera (Somaliland), Bosaso (Puntland) ve Kismayo (Jubaland) limanlarının gelirleri doğrudan yerel yönetimler tarafından toplanmaktadır.

o   Kendi gümrük gelirine sahip olan bu yönetimler, Mogadişu'dan bütçe almaya ihtiyaç duymadan kendi ordularını (Darwish, PMPF vb.) finanse edebilmekte ve merkezi hükümete askeri olarak direnebilmektedir.

·        Radikal Örgütlerin (Eş Şebab ve IŞİD) İstismar Alanı:

o   Eş Şebab, devlet kurumlarının ulaşamadığı kırsalda hızlı işleyen şeriat mahkemeleri kurarak ve klanlar arası toprak/otlak anlaşmazlıklarında arabuluculuk yaparak yerel destek devşirmekte, siyasi bölünmeleri kendi varlığını sürdürmek için kullanmaktadır.

2. Dış Nedenler (Jeopolitik ve Bölgesel Faktörler)

·        Sömürge Dönemi Sınır Mirası (Büyük Somali Travması):

o   19. yüzyılda Somali topraklarının İngiltere, İtalya, Fransa ve Etiyopya arasında beş parçaya bölünmesi, hem kuzey (eski İngiliz Somaliland'ı) ile güney (eski İtalyan Somalisi) arasında farklı idari kültürler yaratmış hem de bağımsızlık sonrası ülkeyi komşularıyla (özellikle 1977 Ogaden Savaşı'nda Etiyopya ile) yıkıcı savaşlara sürüklemiştir.

·        Yabancı Güçlerin Merkezi Hükümeti Baypas Eden İkili Anlaşmaları:

o   Bölgedeki stratejik limanlar ve Kızıldeniz güvenliği için rekabet eden dış aktörler, Mogadişu'nun onayını beklemeden doğrudan bölgesel yönetimlerle çalışmaktadır.

o   Örneğin BAE ve İsrail'in Somaliland (Berbera) ve Puntland (Bosaso) ile kurduğu doğrudan üs/finansman ortaklıkları ile Kenya ve Etiyopya'nın Jubaland sınırındaki tampon bölge politikaları, özerk yönetimlerin merkezi devlete olan ihtiyacını ortadan kaldırmıştır.

·        Küresel ve Bölgesel Vekâlet Rekabeti:

o   Somali coğrafyası; Türkiye–Mısır ekseni ile BAE–İsrail–Etiyopya ekseni arasındaki nüfuz mücadelesinin sahasına dönüşmüştür.

o   Dış aktörlerin farklı yerel güçleri silahlandırması ve desteklemesi, Somali içindeki siyasi uzlaşı arayışlarını zayıflatmakta ve yerel aktörleri birbirine taviz vermemeye teşvik etmektedir.

·        Dış Finansmana Bağımlı Güvenlik Mimarisi:

o   Federal ordunun ve barış gücü misyonlarının (AMISOM/ATMIS/AUSSOM) maaş ve lojistik giderlerinin büyük ölçüde yabancı bağışçılarca karşılanması, yerli ve kendi kendine yeten bir ulusal savunma sanayii ile bütçe disiplininin gelişmesini geciktirmiştir.


S-Federal Sistemin Geleceği İçin Önerilen Anayasal ve Askeri Çözüm Modelleri

Somali'deki siyasi ve askeri tıkanıklığı aşmak için uzmanlar, uluslararası kuruluşlar ve Somali Yüksek Mahkemesi tarafından üç temel çözüm ekseni öne çıkarılmaktadır. Bu yaklaşımlar, uzlaşıya dayalı adem-i merkeziyetçi anayasal reforma geçişi, entegre ancak bölgesel sorumluluk tanıyan bir Ulusal Güvenlik Mimarisi kurulmasını ve liman/kaynak gelirlerinin anayasal paylaşımını esas almaktadır.

1. Anayasal ve Siyasi Çözüm Modelleri

2026 yılı itibarıyla Somali'de yaşanan anayasa krizi ve Somali Yüksek Mahkemesi'nin Kasım 2026'da aldığı görev süresi uzatımını iptal kararı sonrasında, merkeziyetçi dayatmalar yerine kapsayıcı uzlaşı modelleri tartışılmaktadır.

·        Kapsayıcı Anayasal Uzlaşı ve Referandum Modeli:

o   ConstitutionNet analizlerine göre, Mart 2026'da meclisten geçirilen ancak Puntland, Jubaland ve muhalefet tarafından reddedilen anayasa değişikliklerinin tek taraflı uygulanması krizi derinleştirmiştir.

o   Çözüm olarak tüm federal eyaletlerin ve muhalefet bloklarının katıldığı Ulusal Danışma Konseyi (NCC) masasının yeniden kurulması, anayasanın kalıcı hale getirilmesi için halk oylaması (referandum) şartının işletilmesi ve yetki paylaşımının müzakereyle belirlenmesi önerilmektedir.

·        4.5 Klan Formülünden Kademeli Geçiş ve Hibrit Seçim Sistemi:

o   Kabile temelli 4.5 kotasından doğrudan "tek kişi, tek oy" sistemine ani ve tartışmalı geçişler yerel dengeleri sarsmaktadır.

o   Akademik ve siyasi çevreler; yerel yönetimlerden başlayarak yukarı doğru genişleyen kademeli demokratikleşme, iki turlu siyasi parti barajı ve Üst Meclis'in (Senato) eyalet haklarını mutlak şekilde koruyan bir veto gücüyle güçlendirilmesi modelini savunmaktadır.

·        Asimetrik Federalizm veya Konfederal Esneklik:

o   Puntland Başkanı Said Abdullahi Deni ve bölgesel analistlerin de işaret ettiği üzere, tüm eyaletlere aynı merkezden tek tip yönetim dayatmak yerine asimetrik federalizm modeli öne çıkmaktadır.

o   Bu modelde dış politika ve para basımı Mogadişu'da kalırken; Puntland ve Jubaland gibi kurumsal kapasitesi yüksek eyaletlere iç güvenlik, yerel vergilendirme ve kalkınma projelerinde daha geniş anayasal özerklik tanınması öngörülmektedir.

·        Mali Federalizm ve Gelir Paylaşım Yasası:

o   Berbera, Bosaso ve Kismayo limanları ile açık deniz petrol/doğalgaz gelirleri üzerindeki çatışmayı bitirmek için bağlayıcı bir Mali Federalizm ve Kaynak Paylaşım Yasası çıkarılması önerilmektedir.

o   Gümrük ve enerji gelirlerinin merkezi hükümet ile üye eyaletler arasında şeffaf yüzdelerle otomatik paylaşılması, eyaletlerin dış aktörlerle tek taraflı anlaşma yapma motivasyonunu azaltmayı hedefler.

2. Askeri ve Güvenlik Mimarisi Çözüm Modelleri

BTI 2026 ve Somali Ulusal Kalkınma Planı belgelerinde yer alan Ulusal Güvenlik Mimarisi (NSArch) revizyonu doğrultusunda önerilen askeri çözüm modelleri şunlardır:

·        İki Kademeli Entegre Ordu Modeli (Merkezi Vurucu Güç + Bölgesel Savunma):

o   Merkezi Hızlı Müdahale Gücü: Gorgor ve Danab tugayları gibi klanlar üstü, yüksek eğitimli ve zırhlı/hava destekli birliklerin doğrudan Genelkurmay komutasında sadece terörle mücadele (Eş Şebab ve IŞİD) için kullanılması; iç siyasi krizlerde eyaletlere karşı keyfî bir baskı aracı olarak kullanılmaması ve ancak anayasal düzeni tehdit eden son çare durumlarında devreye sokulması ilkesinin güvenceye alınmasıdır.

o   Bölgesel Darwish Güçlerinin Kurumsal Entegrasyonu: Puntland, Jubaland ve Güney Batı'daki eyalet Darwish birliklerinin dağıtılmak yerine, kendi eyalet sınırları içinde görev yapan Ulusal Muhafız / Bölgesel Savunma Tümenleri statüsünde federal maaş ve lojistik sistemine bağlanması önerilmektedir.

·        Askeri Eğitim ve Doktrin Standardizasyonu:

o   Türkiye, ABD, İngiltere ve AB tarafından farklı doktrinlerle eğitilen birliklerin tek bir ulusal komuta-kontrol ve mühimmat standardında birleştirilmesi hedeflenmektedir.

o   Mogadişu Ulusal İç Güvenlik Konferansı'nda da vurgulandığı üzere, ortak istihbarat paylaşım merkezlerinin kurulması ve silah envanterinin dijital kayıt altına alınması öncelikli reform başlığıdır.

·        Yerel Milislerin (Macawisley) Disiplinli Entegrasyonu:

o   Eş Şebab'a karşı sahada kritik rol oynayan yerel klan milislerinin (Macawisley) başıboş silahlı gruplara dönüşmesini önlemek için, bu unsurların denetimli bir Terhis, Silahsızlandırma ve Yeniden Entegrasyon (DDR) programıyla yerel polis teşkilatlarına veya bölgesel savunma birliklerine dahil edilmesi planlanmaktadır.

·        Yabancı Askeri Anlaşmaların Tek Çatı Altında Düzenlenmesi:

o   Yabancı ülkelerin eyaletlerle merkezi hükümeti baypas ederek yaptığı liman ve üs anlaşmalarının yarattığı vekâlet rekabetini sonlandırmak amacıyla, tüm dış askeri yardımların ortak bir Ulusal Güvenlik Konseyi onayıyla ülke geneline dengeli dağıtılması önerilmektedir.

 

T-Askeri Güç Kullanımı Değerlendirmesi

Somali'deki kriz özünde sadece askeri değil aynı zamanda siyasi ve hukuki bir krizdir. Bu krizin çözümü için uygulanacak askeri seçenekler, karşıdaki aktörün kim olduğuna (federal eyaletler mi, yoksa radikal terör örgütleri mi?) göre iki farklı sonuç doğurur.

1. Federal Eyaletler ve Bölgesel Güçler İçin:

Puntland, Jubaland, Kuzeydoğu Eyaleti ve hatta Somaliland ile olan sorunlarda askeri seçeneklerin geri planda tutularak çözümün öncelikli olarak siyasi/hukuki zeminde aranması hem mümkündür hem de daha kalıcı yol olacaktır.

·        Askeri müdahalenin ters tepmesi: Aralık 2024'teki Ras Kamboni ve 2026'daki Baidoa örneklerinde görüldüğü gibi, merkezi ordunun özerk yönetimlere karşı kullanılması sorunu çözmemekte, aksine klanları birleştirip merkezi devlete düşman etmektedir.

·        Hukuki ve siyasi yol haritası: Anayasal uzlaşı, Mali Federalizm (liman ve kaynak gelirlerinin şeffaf paylaşımı) ve Üst Meclis'in (Senato) eyalet haklarını güvenceye alması sağlandığında, eyaletlerin kendi ordularını merkezi devlete karşı konumlandırma gerekçesi ortadan kalkar.

·        Somaliland boyutu: Somaliland ile ilişkilerde askeri bir müdahale (1988 travması nedeniyle) ülkeyi geri dönülemez bir iç savaşa sürükler. Burada en rasyonel ve öncelikli seçenek uzun vadeli diplomatik müzakere, ekonomik entegrasyon ve özel statü formülleridir.

2. Eş Şebab ve IŞİD (Somali) İçin:

Terör örgütleri söz konusu olduğunda ise durum aktörün ideolojik yapısına göre ikiye ayrılır:

·        IŞİD – Somali (ISS) ile müzakere mümkün değildir:

o   Puntland dağlarındaki IŞİD yapısı, yerel Somali klan dinamiklerinden ziyade küresel cihatçı ağa ve yabancı savaşçılara dayanmaktadır.

o   Bu yapının siyasi bir entegrasyon veya hukuki uzlaşı zemini bulunmadığından, IŞİD'e karşı askeri ve istihbari tasfiye tek seçenektir.

·        Eş Şebab ile "Siyasi ve Hukuki Çözüm" (Müzakere) mümkün müdür?

o   Neden tek başına askeri çözüm yetmiyor? 20 yıldır süren uluslararası operasyonlara rağmen Eş Şebab bitirilememiştir. Çünkü örgüt, devletin adalet ve güvenlik götüremediği kırsalda hızlı çalışan şeriat mahkemeleri kurarak ve klan anlaşmazlıklarını çözerek halktan sosyolojik ve hukuki bir alan kazanmaktadır. Devlet bu bölgelere adil bir yargı, kamu hizmeti ve ekonomik refah götürmediği sürece askeri zaferler kalıcı olmamaktadır.

o   Müzakere engelleri ve zorluklar: Eş Şebab liderliği mevcut anayasayı ve demokratik sistemi "küfür" saydığı için bugüne kadar doğrudan barış masasına oturmayı reddetmiştir. Ancak uzmanlar (örneğin International Crisis Group), örgüt içindeki katı ideolojik çekirdek askeri baskıyla zayıflatılırken; örgüte sadece geçim, klan koruması veya zorunluluk nedeniyle katılan yerel unsurlarla af yasaları, klan arabuluculuğu ve yerel düzeyde müzakere yürütülmesinin mümkün olduğunu savunmaktadır.


U-Genel Değerlendirme: "Önce Siyaset ve Hukuk, Sınırlı Askeri Baskı"

Özetle Somali'de devlet içi aktörler (eyaletler) arasında askeri seçenekler geri planda tutularak öncelikli olarak siyasi/hukuki uzlaşı yolları arayışına gidilmelidir. Eş Şebab'a karşı ise ne tek başına silah ne de tek başına müzakere sonuç verir; en gerçekçi formül, örgütü müzakere masasına zorlayacak kadar ölçülü ve hedef odaklı bir askeri baskı uygularken, asıl ağırlığı devletin hukuk, adalet ve kamu hizmeti kapasitesini kırsala yaymaya vermektir.

Somali Federal Hükümeti'nin askeri açıdan güçlendirilmesi, doğru bir kurumsal ve hukuki çerçeveye oturtulduğunda siyasi ve hukuki çözüm çabalarının alternatifi değil, bu çabaların sahada uygulanabilmesini sağlayan zorunlu güvenlik kalkanıdır. Zira bir devletin anayasal uzlaşıyı işletebilmesi, kırsala mahkeme ve kamu hizmeti götürebilmesi ve terör örgütlerini masaya zorlayabilmesi için önce temel güvenlik vakumunu ortadan kaldırması gerekir.

Ancak askeri güçlenmenin çözüm çabalarına gerçek anlamda katkı sunabilmesi için nasıl ve hangi amaçla kullanıldığı kritik önem taşır.

1. Çözüm Çabalarına Sağlayabileceği Olumlu Katkılar

·        Eş Şebab'ı Müzakere Masasına Zorlayan Caydırıcılık:

o   Eş Şebab, sahada askeri olarak yenilmeyeceğini düşündüğü sürece hiçbir siyasi veya hukuki uzlaşıya yanaşmaz.

o   Merkezi ordunun Gorgor/Danab tugayları, SİHA'lar, ATAK helikopterleri ve zırhlı birliklerle güçlendirilmesi; örgütün elindeki stratejik kasabaları ve gelir kaynaklarını daraltarak örgüt içindeki pragmatik unsurları yerel anlaşmalara ve af programlarına zorlayan temel kaldıraçtır.

·        Hukuk ve Kamu Hizmetlerinin Kırsala Ulaşması İçin Alan Açma:

o   Kırsalda şeriat mahkemeleriyle otorite kuran Eş Şebab'ın sosyolojik alanını daraltmak için devletin bu bölgelere yargıç, öğretmen, doktor ve polis göndermesi şarttır.

o   Güçlü ve düzenli bir federal ordu, kurtarılan bölgelerde kalıcı asayişi sağlayarak hukuk devleti kurumlarının yerleşmesi için gerekli güvenli ortamı oluşturur.

·        Yabancı Barış Güçlerine (AUSSOM) Bağımlılığın Azalması:

o   AUSSOM birliklerinin 2027'ye kadar çekilme süreci, Somali'nin kendi güvenliğini devralmasını zorunlu kılmaktadır.

o   Kendi kendine yetebilen ulusal bir ordunun inşası, dış finansman ve yabancı asker bağımlılığını azaltarak Mogadişu'nun egemenlik kapasitesini ve iç siyasi meşruiyetini güçlendirir.

·        Klanlar Üstü Ulusal Kimlik İnşası:

o   Gorgor ve Danab örneklerinde görüldüğü gibi farklı klanlardan gençlerin aynı kışlada, ortak disiplin ve ulusal bayrak altında eğitilmesi; klan ayrışmasını aşan kurumsal bir ulusal aidiyet laboratuvarı işlevi görür.

2. Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Risk (Yanlış Kullanım Tehlikesi)

Askeri güçlenme, siyasi ve hukuki reformlarla dengelenmediğinde çözüm çabalarını tamamen baltalayabilir:

·        İç Siyasette Baskı Aracı Olarak Kullanım Riski:

o   Federal hükümet yeni edindiği tank, SİHA ve özel birlik kapasitesini Puntland, Jubaland veya muhalefet bloklarına karşı siyasi iradesini dayatmak için kullanırsa (Aralık 2024 Ras Kamboni örneğinde olduğu gibi), bu durum eyaletleri daha fazla silahlanmaya ve dış aktörlere (BAE, Etiyopya vb.) sığınmaya iter.

·        Kurumsallaşma Olmadan Silahlanmanın Geri Tepmesi:

o   Asker maaşlarının düzenli ödenmediği, mühimmat depolarının sıkı denetlenmediği ve komuta birliğinin sağlanamadığı bir ortamda ağır silah envanterinin artırılması; firarlar veya üs baskınları yoluyla bu silahların Eş Şebab'ın veya klan milislerinin eline geçmesi riskini doğurur.


Sonuç ve Kapanış

Somali’deki çok katmanlı güvenlik ve egemenlik krizi, 2026 yılı itibarıyla yalnızca yerel bir iç savaş veya terörle mücadele meselesi olmanın ötesine geçmiştir. Ülke; Mogadişu merkezli Somali Federal Hükümeti ile fiilen bağımsız veya özerk hareket eden Somaliland, Puntland ve Jubaland yönetimleri arasında dört parçalı bir idari ve askeri gerçekliğe bölünmüştür. Bu parçalanmış zemin, bir yandan Eş Şebab ve IŞİD gibi radikal örgütlerin kırsalda ve dağlık hatlarda alan kazanmasına imkân tanırken, diğer yandan Kızıldeniz ve Aden Körfezi ekseninde rekabet eden küresel ve bölgesel güçlerin yerel aktörler üzerinden nüfuz mücadelesi yürütmesine kapı aralamaktadır.

Federal eyaletlerle yaşanan yetki ve kaynak krizlerinin çözümünde kapsayıcı anayasal uzlaşı, liman ve enerji gelirlerinin adil paylaşımını sağlayan mali federalizm ve yerel güvenlik güçlerinin kurumsal entegrasyonu esas alınmalıdır. Radikal örgütlere karşı ise ölçülü ve hedef odaklı askeri baskı, devletin adalet, yargı ve kamu hizmeti kapasitesini kırsala yayacak hukuki ve sosyolojik reformlarla desteklenmelidir.

Sonuç olarak Somali Federal Hükümeti’nin Türkiye ve uluslararası ortakların desteğiyle askeri açıdan güçlendirilmesi hem dış müdahaleleri sınırlandıran hem de ülkedeki siyasi uzlaşı sürecini koruyan en temel güvenlik teminatı olacaktır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder